สรุปสั้น: เลข อย. ปลอม ไม่ได้หมายถึงแค่ตัวเลขที่แต่งขึ้นมาเอง แต่รวมถึงการนำเลขของสินค้าหรือโรงงานอื่นมาพิมพ์บนฉลาก หรือใช้เลขที่ถูกยกเลิกไปแล้ว เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 อย. เตือนประชาชนไม่ให้ซื้อผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร Olyvia T10 ซึ่งแสดงเลขสารบบอาหารที่ผู้ผลิตยืนยันว่าไม่เคยผลิตสินค้านี้ และระบุว่าผู้ที่ขายสินค้านี้เข้าข่ายขายอาหารปลอม บทความนี้อธิบายจากมุมของ ร้านค้าและเจ้าของแบรนด์ ว่าต้องเช็กอะไร และถ้าเลขของเราถูกนำไปใช้ต้องทำอย่างไร
ข่าวล่าสุด: อย. เตือน Olyvia T10 ปลอมเลขสารบบอาหาร
ตามข่าวแจกของ อย. ฉบับที่ 9 ปีงบประมาณ 2570 (22 ตุลาคม 2569) อย. ได้รับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร Olyvia T10 ที่ฉลากแสดงเลขสารบบอาหาร 76-1-17557-5-0381 และระบุชื่อบริษัทผู้ผลิตในจังหวัดเพชรบุรี กับบริษัทผู้จัดจำหน่ายในจังหวัดปทุมธานี
- สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเพชรบุรีตรวจสอบแล้ว ผู้ผลิตที่ระบุบนฉลากยืนยันว่า ไม่เคยผลิต ผลิตภัณฑ์นี้ และผู้ประกอบการได้ยกเลิกเลขสารบบอาหารดังกล่าวแล้วเมื่อวันที่ 15 กันยายน 2569
- สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปทุมธานีตรวจสอบแล้ว ไม่พบข้อมูลการจดทะเบียนนิติบุคคล ของบริษัทผู้จัดจำหน่ายที่ระบุบนฉลาก และไม่พบสถานที่ตั้งตามที่อยู่ที่แสดงไว้
- อย. ระบุว่าผู้ที่ขายผลิตภัณฑ์นี้เข้าข่าย จำหน่ายอาหารปลอม มีโทษทั้งจำคุกและปรับ (ปรับ 5,000–100,000 บาท) และจะดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด
ประเด็นสำคัญสำหรับคนขายของคือประโยคสุดท้าย กฎหมายไม่ได้เอาผิดเฉพาะคนที่ทำสินค้าปลอมขึ้นมา แต่ ผู้ขาย ก็มีความผิดด้วย
เลข อย. ปลอม มีกี่แบบ
จากข่าวเตือนของ อย. ในช่วงที่ผ่านมา รูปแบบที่พบบ่อยแบ่งได้ดังนี้
| รูปแบบ | ลักษณะ | สิ่งที่เห็นเมื่อตรวจในระบบ |
|---|---|---|
| แต่งเลขขึ้นเอง | ตัวเลขครบ 13 หลักแต่ไม่มีอยู่จริง | ค้นไม่พบข้อมูล |
| สวมเลข อย. | นำเลขของสินค้าอื่นหรือโรงงานอื่นมาใช้ | พบข้อมูล แต่ชื่อสินค้า ยี่ห้อ หรือผู้ผลิตไม่ตรงกับฉลาก |
| ใช้เลขที่ถูกยกเลิก | เลขเคยมีจริงแต่ถูกยกเลิกหรือเพิกถอนแล้ว | สถานะไม่ใช่ “คงอยู่” หรือแสดงว่ายกเลิก |
| ใช้เลขผิดประเภท | เช่น นำเลขที่จดแจ้งเครื่องสำอางมาใช้กับอาหารเสริม | ประเภทผลิตภัณฑ์ในระบบไม่ตรงกับสินค้า |
| เลขถูกแต่ฉลากถูกแก้ | เปลี่ยนชื่อสินค้า สรรพคุณ หรือส่วนประกอบหลังได้รับอนุญาต | พบข้อมูล แต่รายละเอียดบนฉลากไม่ตรงกับที่ขออนุญาต |
กรณี Olyvia T10 เป็นตัวอย่างที่ซ้อนกันหลายแบบ คือแสดงชื่อโรงงานที่มีอยู่จริงแต่โรงงานไม่ได้ผลิต ใช้เลขที่ถูกยกเลิก และแสดงชื่อผู้จัดจำหน่ายที่ตรวจสอบตัวตนไม่ได้
ทำไมเลข อย. ปลอม = อาหารปลอม ตามกฎหมาย
พ.ร.บ.อาหาร พ.ศ. 2522 มาตรา 25 ห้ามผลิต นำเข้าเพื่อจำหน่าย หรือจำหน่ายอาหารปลอม ส่วนมาตรา 27 กำหนดลักษณะของอาหารปลอมไว้หลายข้อ ข้อที่เกี่ยวกับฉลากโดยตรงคือ อาหารที่มีฉลากเพื่อลวงหรือพยายามลวงผู้ซื้อให้เข้าใจผิด ในเรื่องคุณภาพ ปริมาณ ประโยชน์ ลักษณะพิเศษ หรือสถานที่และประเทศที่ผลิต
เมื่อฉลากแสดงเลขสารบบอาหารหรือชื่อผู้ผลิตที่ไม่ใช่ความจริง ผู้ซื้อจะเข้าใจผิดว่าสินค้าผ่านการอนุญาตและผลิตในสถานที่ที่ได้รับอนุญาต สินค้านั้นจึงเข้าข่ายอาหารปลอม และมาตรา 25 ใช้คำว่า “จำหน่าย” ด้วย ร้านค้าปลีก ตัวแทน และร้านออนไลน์ที่ขายต่อจึงอยู่ในขอบเขตความผิดเช่นกัน
สำหรับเครื่องสำอาง หลักคล้ายกัน การแสดงเลขที่ใบรับจดแจ้งที่ไม่ถูกต้องหรือฉลากที่ทำให้เข้าใจผิดก็ผิดกฎหมายเครื่องสำอาง ความต่างระหว่างเลขแต่ละประเภทอ่านได้ที่ เลข อย. 13 หลัก และเลขที่จดแจ้ง แต่ละเลขหมายถึงอะไร
ร้านค้าที่รับของมาขาย ต้องเช็กอะไร
วิธีค้นเลขในระบบ อย. มีอยู่แล้วในบทความ วิธีเช็คเลข อย. ผ่าน 4 ช่องทางหลัก ส่วนนี้จะเน้นสิ่งที่ร้านค้าควรทำ เพิ่มเติม จากการค้นเลข
- เทียบ 4 จุดให้ครบ ไม่ใช่แค่ค้นเจอ ต้องดูว่าชื่อสินค้า ยี่ห้อ ชื่อและที่อยู่ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า และประเภทผลิตภัณฑ์ในระบบตรงกับฉลากจริงทุกจุด
- ดูสถานะ เลขที่ยกเลิกแล้วไม่สามารถใช้ขายต่อได้ แม้ผู้ขายส่งจะยืนยันว่าเคยมีเลขจริง
- ตรวจตัวตนผู้จัดจำหน่าย ค้นชื่อบริษัทในระบบของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าว่ามีการจดทะเบียนจริงและที่อยู่ตรงกับฉลาก บทเรียนจากข่าวนี้คือบริษัทผู้จัดจำหน่ายบนฉลากอาจไม่มีตัวตน
- ขอเอกสารจากผู้ขายส่ง เช่น สำเนาใบสำคัญการขึ้นทะเบียนหรือใบจดแจ้งของสินค้า และหนังสือแต่งตั้งตัวแทนจำหน่าย แล้วนำเลขในเอกสารไปค้นซ้ำเอง
- ระวังสัญญาณเสี่ยง ราคาต่ำผิดปกติ ฉลากพิมพ์ไม่ชัด สรรพคุณเกินจริง เช่น ลดน้ำหนักเร็ว รักษาโรค หรือผู้ขายส่งไม่ยอมเปิดเผยชื่อโรงงาน
- เก็บหลักฐาน ใบสั่งซื้อ ใบแจ้งหนี้ ภาพหน้าจอผลการค้นเลข ณ วันที่รับสินค้า เพื่อใช้แสดงความสุจริตและติดตามแหล่งที่มาเมื่อมีปัญหา
ถ้าคุณรับเครื่องสำอางมาขายด้วย ดูเช็กลิสต์เฉพาะเครื่องสำอางได้ที่ รับเครื่องสำอางมาขาย ต้องเช็กอะไรบ้าง
เจ้าของแบรนด์: ถ้าเลข อย. ของเราถูกสวม ต้องทำอย่างไร
กรณี Olyvia T10 ยังสะท้อนอีกด้านหนึ่ง คือโรงงานหรือเจ้าของแบรนด์ที่มีเลขจริงอาจตกเป็นผู้เสียหาย เพราะชื่อและเลขของตนถูกนำไปพิมพ์บนสินค้าที่ไม่ได้ผลิต แนวทางที่ควรทำมีดังนี้
- แจ้ง อย. ทันทีที่พบ ผ่านสายด่วน 1556, LINE @FDAThai, อีเมล 1556@fda.moph.go.th หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด พร้อมภาพสินค้าปลอม ลิงก์ร้านค้า และหลักฐานว่าคุณไม่ได้ผลิต
- แจ้งแพลตฟอร์ม ที่พบร้านขายสินค้าปลอม ผ่านช่องทางรายงานสินค้าละเมิดของแพลตฟอร์ม
- ตรวจสถานะเลขของตัวเอง ถ้ามีเลขที่ไม่ได้ใช้แล้ว ควรดำเนินการยกเลิกอย่างเป็นทางการ เพื่อลดโอกาสที่ผู้อื่นนำไปอ้าง
- ใช้เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้ว ถ้าชื่อแบรนด์และโลโก้ได้รับการจดทะเบียน คุณมีสิทธิ์ดำเนินการกับผู้ที่ใช้เครื่องหมายเหมือนหรือคล้ายได้ชัดเจนขึ้น ดูพื้นฐานได้ที่ เครื่องหมายการค้า คืออะไร
- สื่อสารกับลูกค้า แจ้งช่องทางขายที่เป็นทางการ และวิธีสังเกตสินค้าแท้ เช่น ชื่อผู้ผลิตและเลขที่ถูกต้อง
ทางที่ปลอดภัยกว่า: ขอเลข อย. ให้ถูกต้องในชื่อของคุณ
บางคนเลือกขายสินค้าที่ “ยืมเลข” คนอื่น เพราะคิดว่าเร็วและประหยัดกว่า แต่เลขสารบบอาหารผูกกับผู้ได้รับอนุญาต สถานที่ผลิต และรายละเอียดผลิตภัณฑ์ การนำเลขไปใช้กับสินค้าที่ไม่ได้ขออนุญาต แม้จะได้รับความยินยอมจากเจ้าของเลขก็ตาม ทำให้ฉลากไม่ตรงความจริง ทางที่ถูกต้องคือ
- ถ้าจ้างโรงงานผลิต ให้โรงงานที่มีใบอนุญาตสถานที่ผลิตเป็นผู้ยื่นขอเลขสำหรับสินค้าของคุณ และให้ฉลากระบุผู้ผลิตตามจริง อ่านเพิ่มที่ จ้างโรงงานผลิตอาหาร (OEM) ต้องขอ อย. ไหม
- ถ้านำเข้า ต้องมีใบอนุญาตนำเข้าและขอเลขในชื่อผู้นำเข้า
- ถ้าเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ต้องยื่นตามประเภทอาหารที่กฎหมายกำหนด ดูภาพรวมที่ ขั้นตอนการขอ อย. อาหารเสริม
คำถามที่พบบ่อย
เลข อย. ปลอมดูยังไง ถ้าค้นแล้วเจอข้อมูล แปลว่าของแท้ใช่ไหม
ไม่เสมอไป การสวมเลข อย. คือการใช้เลขที่มีอยู่จริงของสินค้าอื่น จึงค้นเจอได้ ต้องเทียบชื่อสินค้า ยี่ห้อ ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ประเภทผลิตภัณฑ์ และสถานะในระบบให้ตรงกับฉลากทุกจุด
ร้านค้าไม่รู้ว่าเลข อย. ปลอม จะมีความผิดไหม
พ.ร.บ.อาหาร ห้ามจำหน่ายอาหารปลอม และ อย. ระบุในข่าวกรณี Olyvia T10 ว่าผู้ขายเข้าข่ายจำหน่ายอาหารปลอม ร้านค้าจึงควรตรวจสอบก่อนรับสินค้าและเก็บหลักฐานแหล่งที่มา ส่วนการพิจารณาความผิดในแต่ละคดีขึ้นกับข้อเท็จจริงและเจ้าหน้าที่
ขอยืมเลข อย. ของโรงงานอื่นมาใช้ ได้ไหม
ไม่ได้ เลขสารบบอาหารออกให้กับผลิตภัณฑ์ที่ขออนุญาตไว้ตามรายละเอียดที่ยื่น การนำไปใช้กับสินค้าอื่นทำให้ฉลากไม่ตรงความจริงและเข้าข่ายอาหารปลอม ถ้าต้องการใช้โรงงานนั้นผลิต ควรให้โรงงานยื่นขอเลขสำหรับสินค้าของคุณโดยเฉพาะ
พบสินค้าใช้เลข อย. ปลอม แจ้งได้ที่ไหน
แจ้งสายด่วน อย. 1556, LINE @FDAThai, Facebook FDAThai, อีเมล 1556@fda.moph.go.th หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดทั่วประเทศ ควรแนบภาพฉลาก ลิงก์ร้าน และหลักฐานการซื้อ
เลข อย. ที่ถูกยกเลิกแล้ว ยังขายสินค้าล็อตเก่าได้ไหม
ไม่ควรขาย เมื่อเลขถูกยกเลิก สินค้าที่แสดงเลขนั้นจะไม่ตรงกับสถานะการอนุญาตในระบบ ควรสอบถามเจ้าของสินค้าหรือ อย. ก่อนตัดสินใจ และไม่รับสินค้าเพิ่มจนกว่าจะชัดเจน
ให้เราช่วยตรวจเลข อย. หรือขอเลขให้ถูกต้อง
Livilution Consult ทำงานด้าน อย. มา 6 ปี เราช่วยตรวจเอกสารและฉลากของสินค้าที่คุณจะรับมาขาย และช่วยเจ้าของแบรนด์ยื่นขอเลขสารบบอาหารหรือจดแจ้งเครื่องสำอางในชื่อของตัวเอง ดูรายละเอียดได้ที่ บริการขอ อย. อาหาร และ บริการขอ อย. (อาหารแบบ สบ.7 เริ่มต้น 3,500 บาทต่อรายการ ยังไม่รวม VAT และค่าธรรมเนียมราชการ)
ส่งรูปฉลากและเลข อย. มาให้เราช่วยเช็กเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415
แหล่งอ้างอิง
- อย. ข่าวแจกฉบับที่ 9 ปีงบประมาณ 2570 (22 ต.ค. 2569) เตือน Olyvia T10: fda.moph.go.th
- กระทรวงสาธารณสุข ข่าวประชาสัมพันธ์: pr.moph.go.th
- พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 (กองอาหาร อย.): food.fda.moph.go.th
- ระบบตรวจสอบผลิตภัณฑ์ อย.: porta.fda.moph.go.th
- ตรวจข้อมูลนิติบุคคล กรมพัฒนาธุรกิจการค้า: datawarehouse.dbd.go.th
ข้อมูล ณ วันที่ 29 ตุลาคม 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
