สรุปสั้น: ถ้าคุณ จ้างโรงงานผลิตอาหาร แบบ OEM เพื่อทำแบรนด์ของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นอาหารเสริม เครื่องดื่ม ขนม หรือซอส ตัวคุณไม่จำเป็นต้องมีสถานที่ผลิตเอง เพราะ ใบอนุญาตสถานที่ผลิตและเลขสารบบอาหารผูกกับโรงงานผู้ผลิต สิ่งที่เจ้าของแบรนด์ต้องดูให้ดีคือ โรงงานได้รับอนุญาตถูกต้องหรือไม่ ใครเป็นผู้ยื่นขอเลข อย. ฉลากต้องแสดงอะไร และสัญญาจ้างผลิตคุ้มครองแบรนด์ของคุณแค่ไหน
OEM อาหารคืออะไร
OEM (Original Equipment Manufacturer) ในธุรกิจอาหาร คือการจ้างโรงงานที่ได้รับอนุญาตแล้วให้ผลิตสินค้าภายใต้แบรนด์ของผู้ว่าจ้าง โรงงานอาจช่วยพัฒนาสูตร หาวัตถุดิบ ทำบรรจุภัณฑ์ และดำเนินเรื่อง อย. ส่วนผู้ว่าจ้างดูแลแบรนด์ การตลาด และการขาย รูปแบบนี้นิยมในกลุ่มอาหารเสริม เครื่องดื่มผง กาแฟ ขนมขบเคี้ยว และเครื่องปรุงรส เพราะผู้ว่าจ้างไม่ต้องลงทุนสร้างโรงงานเอง
จ้างโรงงานผลิตอาหาร ต้องขอ อย. ไหม
สินค้าที่ผลิตต้องถูกต้องตามกฎหมายอาหารเสมอ แต่ “ใครเป็นผู้ขอ” ขึ้นกับว่าใครเป็นผู้ผลิตตามกฎหมาย ต้องเข้าใจโครงสร้างเลขสารบบอาหารก่อน
เลขสารบบอาหาร 13 หลักบอกอะไร
ตามคำอธิบายของกองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เลขสารบบอาหารมี 13 หลัก แบ่งเป็น 2 ส่วน
- 8 หลักแรก บอกข้อมูลสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า ได้แก่ จังหวัดที่ตั้ง หน่วยงานที่อนุญาต ลำดับสถานที่ และปีที่อนุญาต
- 5 หลักหลัง บอกลำดับผลิตภัณฑ์ของสถานที่นั้น
เลข อย. บนสินค้า OEM จึงเป็นเลขที่ผูกกับสถานที่ผลิตของโรงงาน ไม่ได้ผูกกับบริษัทเจ้าของแบรนด์ อ่านพื้นฐานได้ที่ ขายอาหารออนไลน์ต้องขอ อย. ไหม
สรุปหน้าที่ของแต่ละฝ่าย
| เรื่อง | โรงงานผู้รับจ้างผลิต | เจ้าของแบรนด์ผู้ว่าจ้าง |
|---|---|---|
| ใบอนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร | ต้องมี และต้องครอบคลุมประเภทอาหารที่รับผลิต | ไม่ต้องมีสถานที่ผลิตเอง |
| ยื่นขอเลขสารบบอาหาร | ยื่นในนามสถานที่ผลิต | ให้ข้อมูลแบรนด์ ฉลาก และตรวจเอกสารก่อนยื่น |
| มาตรฐานการผลิต | ต้องผลิตตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด | ขอดูหลักฐานและผลตรวจวิเคราะห์ |
| การโฆษณาและการขาย | ตามที่ตกลงในสัญญา | ต้องโฆษณาตามที่กฎหมายกำหนด และไม่อวดอ้างเกินจริง |
ถ้าคุณ นำเข้าสินค้าที่จ้างโรงงานต่างประเทศผลิต สถานะจะเปลี่ยนเป็นผู้นำเข้า ต้องมีใบอนุญาตนำเข้าอาหารและขอเลขในนามสถานที่นำเข้าของคุณเอง ซึ่งเป็นคนละกรณีกับ OEM ในประเทศ
แบบคำขอขึ้นกับประเภทอาหาร
อาหารแต่ละกลุ่มใช้แบบคำขอต่างกัน บางกลุ่มยื่นแบบ สบ.7 (แจ้งรายละเอียดอาหาร) บางกลุ่มยื่นแบบ สบ.5 (ขึ้นทะเบียนหรือขออนุญาตใช้ฉลาก) และบางกลุ่มมีข้อกำหนดคุณภาพหรือฉลากเฉพาะ อ่านความต่างได้ที่ ใบจดทะเบียนอาหาร สบ.5 สบ.7 คืออะไร ถ้าเป็นอาหารเสริม ดูเพิ่มที่ ขั้นตอนการขอ อย. อาหารเสริม ส่วนการยื่นในระบบ e-Submission ดูได้ที่ วิธีขอ อย. อาหารออนไลน์
ฉลากสินค้า OEM ต้องแสดงอะไร
ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 383) พ.ศ. 2560 เรื่องการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ และตัวอย่างฉลากของกองอาหาร ข้อความหลักที่ต้องดูเมื่อทำสินค้า OEM คือ
- ข้อความภาษาไทยที่อ่านได้ชัดเจน
- ชื่ออาหาร และเลขสารบบอาหารในกรอบเครื่องหมาย อย.
- ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิต พร้อมคำว่า “ผู้ผลิต” หรือ “ผลิตโดย” หรือแสดงชื่อและที่ตั้งสำนักงานใหญ่ของผู้ผลิตตามที่ประกาศกำหนด
- กรณีอาหารนำเข้า ให้แสดงชื่อและที่ตั้งผู้นำเข้าพร้อมคำว่า “ผู้นำเข้า” หรือ “นำเข้าโดย” และชื่อผู้ผลิตกับประเทศผู้ผลิต
- ชื่อเจ้าของแบรนด์ เช่น “จัดจำหน่ายโดย” แสดงเพิ่มได้ แต่ใช้แทนชื่อผู้ผลิตไม่ได้
- ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร วันผลิตหรือวันหมดอายุ และคำเตือนตามที่ประกาศของอาหารนั้นกำหนด
คำว่า “ตรา” หรือสัญลักษณ์ ® ควรใช้เฉพาะเมื่อมีสิทธิตามจริง เช่น ใช้ ® เฉพาะเมื่อเครื่องหมายจดทะเบียนแล้ว รายละเอียดฉลากทั้งหมดดูได้ที่ ฉลากอาหารต้องมีอะไรบ้าง
เช็กลิสต์ก่อนเลือกโรงงาน OEM อาหาร
- ตรวจใบอนุญาตสถานที่ผลิต ว่ายังมีผลและครอบคลุมประเภทอาหารที่จะจ้าง เช่น ผลิตอาหารเสริมรูปแบบแคปซูล ผง หรือเม็ด
- ตรวจเลขของสินค้าอื่นที่โรงงานผลิต ผ่านระบบตรวจสอบผลิตภัณฑ์ของ อย. ดูได้ว่าชื่อสถานที่ตรงกับโรงงานหรือไม่ ดูวิธีที่ วิธีเช็คเลข อย.
- ขอดูหลักฐานมาตรฐานการผลิตและผลวิเคราะห์ ที่เกี่ยวข้องกับประเภทอาหารนั้น
- ตกลงให้ชัดว่าใครเตรียมเอกสาร อย. และเจ้าของแบรนด์ได้ตรวจฉลากและข้อความก่อนยื่นหรือไม่
- ตรวจส่วนผสมและคำกล่าวอ้าง สารบางชนิดใช้ในอาหารไม่ได้ และคำกล่าวอ้างทางสุขภาพต้องเป็นไปตามที่ อย. อนุญาต
- ถามเรื่องปริมาณขั้นต่ำและการผลิตซ้ำ เพื่อวางแผนสต๊อก
สัญญาจ้างผลิต: ปกป้องแบรนด์ของคุณ
เนื่องจากเลข อย. ผูกกับโรงงาน เจ้าของแบรนด์จึงควรเขียนสัญญาให้ครอบคลุมเรื่องเหล่านี้
- ความเป็นเจ้าของสูตร สูตรเป็นของใคร ใช้กับลูกค้ารายอื่นได้หรือไม่ และการรักษาความลับ
- ความเป็นเจ้าของแบรนด์ เครื่องหมายการค้าต้องยื่นจดในนามเจ้าของแบรนด์ ไม่ใช่ในนามโรงงาน ดูพื้นฐานได้ที่ เครื่องหมายการค้าคืออะไร
- การเปลี่ยนโรงงาน ถ้าย้ายไปผลิตที่โรงงานใหม่ ส่วนของสถานที่ผลิตในเลขสารบบอาหารจะเปลี่ยน ต้องยื่นขอเลขใหม่ในนามโรงงานใหม่และทำฉลากใหม่ ควรตกลงเรื่องการส่งมอบข้อมูลไว้ล่วงหน้า
- ความรับผิดชอบเมื่อสินค้ามีปัญหา เช่น การเรียกคืนสินค้า ผลตรวจไม่ผ่าน หรือการร้องเรียนจากผู้บริโภค
- การยกเลิกเลข อย. เมื่อเลิกจ้าง ควรตกลงว่าจะจัดการเลขเดิมและสต๊อกที่เหลืออย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
จ้างโรงงานผลิตอาหาร เจ้าของแบรนด์ต้องมีสถานที่ผลิตไหม
ไม่ต้อง ถ้าโรงงานผู้รับจ้างมีใบอนุญาตสถานที่ผลิตที่ครอบคลุมประเภทอาหารนั้น และยื่นขอเลขสารบบอาหารในนามสถานที่ผลิต
เลข อย. ของสินค้า OEM เป็นของใคร
เลขสารบบอาหารผูกกับสถานที่ผลิต 8 หลักแรกระบุสถานที่ผลิต จึงเป็นเลขภายใต้โรงงาน ส่วนแบรนด์และเครื่องหมายการค้าเป็นของผู้ว่าจ้างได้ ถ้าจดทะเบียนไว้ในนามผู้ว่าจ้าง
เปลี่ยนโรงงานผลิต ใช้เลข อย. เดิมได้ไหม
ใช้ไม่ได้ เพราะส่วนของสถานที่ผลิตในเลขเปลี่ยนไป ต้องยื่นขอใหม่ในนามโรงงานใหม่และทำฉลากใหม่
ฉลากใส่แค่ชื่อแบรนด์ของเรา ไม่ใส่ชื่อโรงงานได้ไหม
ไม่ได้ ฉลากต้องแสดงชื่อและที่ตั้งผู้ผลิตตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ชื่อเจ้าของแบรนด์แสดงเพิ่มได้ เช่น “จัดจำหน่ายโดย” แต่ใช้แทนชื่อผู้ผลิตไม่ได้
จ้างโรงงานต่างประเทศผลิตแล้วนำเข้ามาขาย ถือเป็น OEM แบบเดียวกันไหม
ไม่เหมือนกัน กรณีนี้คุณเป็นผู้นำเข้า ต้องมีใบอนุญาตนำเข้าอาหารและขอเลขในนามสถานที่นำเข้าของคุณเอง
ให้เราช่วยตรวจโรงงานและเอกสาร อย.
Livilution Consult ทำงานด้าน อย. อาหารมา 6 ปี เราช่วยเจ้าของแบรนด์ตรวจสถานะโรงงาน ตรวจฉลาก เตรียมเอกสาร และประสานกับโรงงานในการยื่นขอเลขสารบบอาหาร ดูรายละเอียดได้ที่ บริการขอ อย. อาหาร (สบ.7 เริ่มต้น 3,500 บาทต่อรายการ สบ.5 เริ่มต้น 8,500 บาทต่อรายการ ยังไม่รวม VAT และค่าธรรมเนียมราชการ)
ส่งรายละเอียดสินค้าที่จะจ้างผลิตให้เราประเมินเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415
แหล่งอ้างอิง
- กองอาหาร อย.: ความหมายของเลขสารบบอาหาร 13 หลัก: food.fda.moph.go.th/faqs/law-label-5-1
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 383) พ.ศ. 2560 เรื่องการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ: food.fda.moph.go.th (PDF)
- กองอาหาร อย.: การแสดงฉลากอาหารและตัวอย่าง: food.fda.moph.go.th
- พ.ร.บ.อาหาร พ.ศ. 2522: food.fda.moph.go.th (PDF)
- ระบบตรวจสอบผลิตภัณฑ์ อย.: porta.fda.moph.go.th
ข้อมูล ณ วันที่ 28 ตุลาคม 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
