ก่อนวางขายอาหารทุกชนิด สิ่งที่ผู้ประกอบการต้องให้ความสำคัญไม่แพ้ตัวสินค้า คือ “ฉลากอาหาร” เพราะไม่ใช่แค่หน้าตาของแพ็กเกจ แต่เป็นข้อมูลสำคัญที่ อย. ใช้ตรวจสอบความถูกต้องตามกฎหมาย และเป็นสิ่งที่ผู้บริโภคใช้ประกอบการตัดสินใจซื้อ โดยฉลากอาหารที่ถูกต้องจำเป็นต้องมีรายละเอียดครบถ้วน ทั้งชื่ออาหาร เลข อย. ส่วนประกอบ วันหมดอายุ รวมถึงข้อมูลโภชนาการ เช่น พลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียม ตามประเภทอาหารที่กฎหมายกำหนด ซึ่งบทความนี้ Livilution จะพาไปทำความเข้าใจว่า ฉลากอาหาร คืออะไร ทำไมถึงสำคัญ ฉลากอาหารที่ถูกต้องตาม อย. ต้องมีอะไรบ้าง พร้อมยกตัวอย่างฉลากอาหารที่ผู้ประกอบการควรรู้ก่อนนำสินค้าออกวางขายจริง
📢 รวมไฮไลท์ ให้คุณเลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ
- ฉลากอาหาร คืออะไร
- ทำไมฉลากอาหารถึงสำคัญกว่าที่คิด
- ฉลากอาหารที่ ถูก ต้อง ตาม อย. ต้องมีอะไรบ้าง
- ตัวอย่างฉลากอาหาร ที่มักใช้จริง
ฉลากอาหาร คืออะไร
ฉลากอาหาร คือ ข้อความ รูปภาพ สัญลักษณ์ หรือรายละเอียดต่าง ๆ ที่แสดงอยู่บนบรรจุภัณฑ์อาหาร เพื่อให้ข้อมูลสำคัญแก่ผู้บริโภคเกี่ยวกับสินค้า เช่น ชื่ออาหาร ส่วนประกอบ วันหมดอายุ วิธีเก็บรักษา และข้อมูลผู้ผลิต โดยฉลากอาหารถือเป็นหนึ่งในข้อกำหนดสำคัญตามกฎหมายของ อย. ที่ผู้ประกอบการต้องจัดทำให้ถูกต้องก่อนวางจำหน่ายสินค้า
นอกจากทำหน้าที่ให้ข้อมูลผู้บริโภคแล้ว ฉลากอาหารยังช่วยสร้างความน่าเชื่อถือให้แบรนด์ ช่วยให้ผู้บริโภคตัดสินใจซื้อได้ง่ายขึ้น และยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการตรวจสอบย้อนหลัง หากเกิดปัญหาเกี่ยวกับคุณภาพหรือความปลอดภัยของอาหารในอนาคต
ทำไมฉลากอาหารถึงสำคัญกว่าที่คิด
ในมุมผู้ประกอบการบางคนโฟกัสกับสูตรอาหาร การตลาด หรือการยิงโฆษณา แต่ลืมไปว่า “ฉลาก” คือสิ่งแรกที่เจ้าหน้าที่ อย. ใช้ตรวจสอบ และเป็นสิ่งที่ผู้บริโภคเห็นก่อนตัดสินใจซื้อ หากฉลากผิด แม้เพียงเล็กน้อย เช่น ใช้ชื่ออาหารผิดประเภท ไม่ระบุวัตถุกันเสีย ไม่ใส่น้ำหนักสุทธิ หรือใช้ข้อความโฆษณาเกินจริง ก็อาจเข้าข่ายผิดกฎหมายอาหารได้ทันที
ฉะนั้นฉลากอาหารไม่ใช่แค่ตัวหนังสือเล็กๆ ที่แปะอยู่บนบรรจุภัณฑ์ แต่เป็น “ข้อมูลสำคัญต่อชีวิต” ที่ช่วยให้ผู้บริโภคตัดสินใจเลือกซื้อและบริโภคได้อย่างปลอดภัยและเหมาะสมกับสุขภาพของตนเอง
ฉลากอาหารที่ ถูก ต้อง ตาม อย. ต้องมีอะไรบ้าง
ฉลากอาหารที่ถูกต้องตามมาตรฐาน อย. (สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา) ปี 2026 ต้องแสดงข้อมูลภาษาไทยที่ชัดเจน อ่านได้ง่าย และมีรายละเอียดสำคัญครบถ้วนตามที่กฎหมายกำหนด ไม่ว่าจะเป็นชื่ออาหาร เลข อย. ส่วนประกอบ ปริมาณสุทธิ วันผลิต วันหมดอายุ ข้อมูลผู้ผลิต รวมถึงข้อมูลโภชนาการและคำเตือนในอาหารบางประเภท โดยรายละเอียดพื้นฐานที่ควรมีบนฉลากอาหาร มีดังต่อไปนี้
1. ชื่ออาหาร
ชื่ออาหารต้องระบุให้ชัดเจน ตรงกับประเภทสินค้า และไม่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด เช่น น้ำผลไม้ผสม เครื่องดื่มรสองุ่น ขนมอบกรอบ อาหารเสริมชนิดแคปซูล หากใช้รูปภาพหรือชื่อที่สื่อเกินจริง เช่น “น้ำทับทิมแท้” แต่มีทับทิมเพียงเล็กน้อย อาจถูกตีความว่าเข้าข่ายหลอกลวงผู้บริโภคได้
2. เลขสารบบอาหาร หรือเลข อย.
อาหารที่ต้องขออนุญาตจาก อย. จะต้องแสดงเลขสารบบอาหารบนฉลาก โดยจะอยู่ในกรอบเครื่องหมาย อย. ได้แก่ “เลข อย. 10-1-XXXXXX-X-XXXX” เลขนี้ช่วยให้ผู้บริโภคตรวจสอบข้อมูลสินค้าได้ และเป็นหลักฐานว่าสินค้าผ่านการอนุญาตตามกฎหมายแล้ว
3. ปริมาณสุทธิ
ต้องระบุน้ำหนัก ปริมาตร หรือจำนวนสุทธิของสินค้าอย่างชัดเจน เช่น 250 มิลลิลิตร 100 กรัม 10 ซอง ขนาดตัวอักษรต้องอ่านง่าย และมองเห็นได้ชัดบนบรรจุภัณฑ์
4. ส่วนประกอบสำคัญ
ฉลากอาหารต้องแสดงส่วนประกอบโดยเรียงตามปริมาณมากไปน้อย เช่น น้ำตาล 30% นมผง 20% ผงโกโก้ 10% ส่วนกรณีมีวัตถุเจือปนอาหาร สีผสมอาหาร หรือวัตถุกันเสีย ก็ต้องระบุให้ครบตามข้อกำหนดของ อย.
5. ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร
หากสินค้ามีส่วนผสมที่อาจก่อให้เกิดอาการแพ้ เช่น นม ถั่ว แป้งสาลี ไข่ หรืออาหารทะเล ต้องมีข้อความแจ้งเตือนบนฉลากอย่างชัดเจน ตัวอย่างเช่น “ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : มีนมและถั่วเหลือง” ปัจจุบันข้อกำหนดเรื่องสารก่อภูมิแพ้ถูกตรวจเข้มมากขึ้น โดยเฉพาะสินค้าในห้างและสินค้าส่งออก
6. วันเดือนปีที่ผลิตและวันหมดอายุ
บนฉลากอาหารต้องระบุวันผลิต หรือวันหมดอายุให้ชัดเจน เช่น ควรบริโภคก่อน… ผลิตวันที่… หมดอายุวันที่… ตัวอักษรต้องอ่านง่าย ไม่ลบเลือนง่าย และไม่ใช้วิธีพิมพ์ที่ทำให้ผู้บริโภคสับสน
7. วิธีเก็บรักษา
อาหารบางประเภทจำเป็นต้องระบุวิธีเก็บรักษาไว้บนฉลากอาหาร เช่น ควรเก็บในที่แห้งและเย็น แช่เย็นหลังเปิดใช้ หลีกเลี่ยงแสงแดด ข้อมูลส่วนนี้ช่วยรักษาคุณภาพสินค้าและลดความเสี่ยงอาหารเสื่อมสภาพ
8. ชื่อและที่อยู่ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า
บนฉลากอาหาร ต้องระบุชื่อบริษัท ที่อยู่ หรือสถานที่ติดต่อของผู้ผลิต ผู้นำเข้า หรือผู้แบ่งบรรจุอย่างครบถ้วน เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้
9. วิธีใช้หรือคำแนะนำในการบริโภค
หากเป็นอาหารที่ต้องมีวิธีเตรียมก่อนรับประทาน เช่น อาหารแช่แข็ง เครื่องดื่มชง หรืออาหารสำหรับเด็ก ต้องระบุวิธีใช้บนฉลากอาหารให้ชัดเจน
10. ข้อมูลโภชนาการ
อาหารบางประเภทจำเป็นต้องแสดง “ข้อมูลโภชนาการ” บนฉลาก เพื่อให้ผู้บริโภคเห็นรายละเอียดด้านพลังงานและสารอาหารสำคัญก่อนตัดสินใจซื้อ โดยเฉพาะอาหารที่เข้าข่ายตามประกาศของ อย. หรือสินค้าที่มีการกล่าวอ้างด้านสุขภาพ เช่น “ไขมันต่ำ” “น้ำตาลน้อย” หรือ “ให้พลังงานต่ำ” โดยข้อมูลโภชนาการที่พบบนฉลากอาหาร จะประกอบด้วย
- พลังงานทั้งหมด
- น้ำตาล
- ไขมันทั้งหมด
- ไขมันอิ่มตัว
- โปรตีน
- คาร์โบไฮเดรต
- โซเดียม
ข้อมูลโภชนาการต้องจัดแสดงในรูปแบบที่ อย. กำหนด เช่น ตารางโภชนาการ หรือฉลาก GDA (Guideline Daily Amounts) สำหรับอาหารบางประเภท เช่น ขนมขบเคี้ยว มันฝรั่งทอด บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป หรือเครื่องดื่มบางชนิด เพื่อช่วยให้ผู้บริโภคเปรียบเทียบคุณค่าทางโภชนาการของสินค้าแต่ละแบรนด์ได้ง่ายขึ้น
10. ข้อความคำเตือน (ถ้ามี)
อาหารบางประเภทต้องมีข้อความระบุตามกฎหมายบนฉลาก เช่น เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรบริโภค ควรบริโภคแต่น้อยและออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ หรือมีฟีนิลอะลานีน
ตัวอย่างฉลากอาหาร ที่มักใช้จริง
หลายคนอ่านข้อกำหนดแล้วอาจยังนึกภาพไม่ออก ดังนั้นลองดู ตัวอย่างฉลากอาหาร แบบง่าย ๆ ดังนี้
ตัวอย่างฉลากเครื่องดื่ม
- ชื่อสินค้า
- เลข อย.
- ชื่อ/ที่ตั้งสถานที่ผลิต
- ปริมาณ/น้ำหนักสุทธิ
- ส่วนประกอบ
- วัตถุเจือปนอาหาร
- วันหมดอายุ
- วิธีรับประทาน
ตัวอย่างฉลากอาหารเสริม
- ชื่ออาหาร
- ส่วนประกอบสำคัญ
- วัตถุเจือปนอาหาร
- ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร
- วิธีรับประทาน
- คำเตือน
- เลข อย.
- คำเตือน
- ฉลากโภชนาการ
- ปริมาณ น้ำหนักสุทธิ
- วันหมดอายุ
- ข้อมูลผู้ผลิต
ฉลากอาหาร คือหนึ่งในจุดสำคัญที่ผู้ประกอบการไม่ควรมองข้าม เพราะนอกจากช่วยให้ผู้บริโภคเข้าใจสินค้าแล้ว ยังเป็นสิ่งที่ อย. ใช้ตรวจสอบความถูกต้องตามกฎหมายโดยตรง ดังนั้นก่อนผลิตหรือพิมพ์แพ็กเกจจริง ควรตรวจสอบให้ครบทั้งชื่ออาหาร เลข อย. ส่วนประกอบ คำเตือน และรายละเอียดต่าง ๆ เพื่อป้องกันปัญหาตามมาในอนาคต
หากคุณไม่แน่ใจว่าสินค้าของคุณต้องจัดทำฉลากแบบไหน หรือกังวลว่าข้อมูลบนแพ็กเกจอาจผิดข้อกำหนด ทีมงาน Livilution พร้อมช่วยตรวจสอบและให้คำปรึกษาตั้งแต่ขั้นตอนวางฉลาก ไปจนถึงการยื่นขออนุญาตกับ อย. เพียงกรอกข้อมูลเพื่อให้ทีมงานติดต่อกลับ หรือ Add LINE: @liviconsult ปรึกษาฟรี
