สรุปสั้น: ตั้งแต่วันที่ 5 สิงหาคม 2569 การขอ อย. นมแพะ เปลี่ยนไป เพราะประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 470) พ.ศ. 2569 กำหนดให้นมแพะและนมแพะปรุงแต่งเป็น อาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน มีเกณฑ์เนื้อนม โปรตีน เชื้อจุลินทรีย์ กรรมวิธีฆ่าเชื้อ และชื่อบนฉลากของตัวเอง ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้ารายใหม่ต้องยื่นจดทะเบียนอาหาร (สบ.5) ตามประเภทนมแพะ ส่วนรายเดิมที่เคยได้เลขสารบบในประเภทเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ต้องปรับให้เป็นไปตามประกาศภายในวันที่ 5 สิงหาคม 2571 ตามแนวทางของกองอาหาร
บทความนี้สรุปว่าประกาศฉบับนี้ครอบคลุมนมแพะชนิดไหน ตัวเลขมาตรฐานที่ต้องผ่านมีอะไร ฉลากต้องเขียนชื่ออย่างไร ฟาร์มแพะที่อยากขายนมแพะพาสเจอร์ไรส์ต้องเตรียมอะไร และผู้ที่มีเลข อย. เดิมอยู่แล้วต้องยื่นแก้ไขแบบไหน
อย. นมแพะ ตามประกาศฉบับที่ 470 คืออะไร มีผลเมื่อไร
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 470) พ.ศ. 2569 ออกตามความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง นมแพะและนมแพะปรุงแต่ง ลงนามเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2569 และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2569 (เล่ม 143 ตอนพิเศษ 185 ง) มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ คือ 5 สิงหาคม 2569 ตามที่กองอาหาร อย. ประชาสัมพันธ์ไว้
เหตุผลที่ประกาศระบุคือ ต้องการกำหนดมาตรฐานเฉพาะเพื่อกำกับคุณภาพ ความปลอดภัย และการแสดงฉลากของนมแพะ เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคและยกระดับการผลิตให้ได้มาตรฐาน ก่อนหน้านี้ผลิตภัณฑ์นมแพะหลายรายการได้เลขสารบบอาหารในประเภท “เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท” ซึ่งทำให้ชื่อบนฉลากมักเป็น “เครื่องดื่มนมแพะ” แทนที่จะเป็น “นมแพะ”
พร้อมกันนั้น สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาออก ระเบียบว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหารของนมแพะและนมแพะปรุงแต่ง พ.ศ. 2569 (ลงนาม 21 กรกฎาคม 2569 ประกาศในราชกิจจาฯ ฉบับเดียวกัน) กำหนดให้การขอเลขสารบบนมแพะใช้วิธีจดทะเบียนอาหารตามระเบียบเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 และระบุชัดว่า เลขสารบบอาหารที่ได้รับก่อนระเบียบนี้ใช้บังคับ ยังใช้ได้ต่อไป
ไทม์ไลน์ที่ควรรู้
| วันที่ | เหตุการณ์ |
|---|---|
| 8 ก.ค. 2569 | รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขลงนามประกาศฯ ฉบับที่ 470 |
| 21 ก.ค. 2569 | เลขาธิการ อย. ลงนามระเบียบเลขสารบบนมแพะและนมแพะปรุงแต่ง |
| 4 ส.ค. 2569 | ประกาศทั้งสองฉบับในราชกิจจานุเบกษา |
| 5 ส.ค. 2569 | ประกาศฉบับที่ 470 มีผลบังคับใช้ ผู้ยื่นรายใหม่ต้องทำตามทันที |
| 1 ก.ย. 2569 | กองอาหารเผยแพร่คำชี้แจงประกาศฉบับที่ 470 |
| 5 ส.ค. 2571 | วันสุดท้ายที่ผู้ได้รับอนุญาตเดิม (ประเภทเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท) ต้องปฏิบัติตามประกาศฯ ตามแนวทางของกองอาหาร |
ประกาศครอบคลุมนมแพะชนิดไหนบ้าง
ประกาศแบ่งผลิตภัณฑ์เป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ “นมแพะ” (ไม่ปรุงแต่ง) และ “นมแพะปรุงแต่ง” ซึ่งแต่ละกลุ่มมีทั้งชนิดเหลว ชนิดผง และชนิดคืนรูป นิยามโดยย่อมีดังนี้
- นมแพะ คือผลิตภัณฑ์จากน้ำนมแพะที่ผ่านการฆ่าเชื้อ ไม่มีการแยกหรือเติมวัตถุอื่น ยกเว้นการแยกหรือเติมมันเนย หรือการปรับปริมาณเนื้อนมด้วยนมแพะผงในขอบเขตที่ประกาศกำหนด และรวมถึง นมแพะผง
- นมแพะคืนรูป คือน้ำนมที่ได้จากการนำนมแพะผงมาคืนรูป ต้องมีคุณภาพเทียบเท่านมแพะ
- นมแพะปรุงแต่ง คือนมแพะที่นำมาปรุงแต่ง เติมกลิ่น รส หรือวัตถุอื่นที่ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพได้ เช่น นมแพะรสช็อกโกแลต หรือรสสตรอว์เบอร์รี
- นมแพะปรุงแต่งชนิดแห้ง และ นมแพะคืนรูปปรุงแต่ง ใช้เกณฑ์เทียบเท่านมแพะปรุงแต่ง
จุดที่ผู้ประกอบการควรระวังคือ แนวทางของกองอาหารระบุว่า ถ้าสูตร “นมแพะปรุงแต่ง” มีคุณภาพไม่ถึงเกณฑ์ของประกาศฉบับที่ 470 เช่น เนื้อนมต่ำกว่าที่กำหนด ผลิตภัณฑ์นั้นจะ ใช้ชื่อนมแพะปรุงแต่งไม่ได้ และจะจัดเป็นเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทตามประกาศที่เกี่ยวข้องแทน ส่วนนมแพะไม่ปรุงแต่งที่ไม่ผ่านเกณฑ์จะไม่ได้รับอนุญาตในชื่อ “นมแพะ”
มาตรฐานนมแพะที่ต้องผ่าน (ตัวเลขจากประกาศ)
ตารางนี้สรุปข้อ 6 ถึงข้อ 9 ของประกาศฯ ใช้เป็นเป้าหมายตอนออกแบบสูตรและส่งตรวจวิเคราะห์
| ชนิด | เนื้อนมไม่รวมมันเนย | โปรตีนนม | ความชื้น | จุลินทรีย์ (ตัวอย่างเกณฑ์) |
|---|---|---|---|---|
| นมแพะ (เหลว) | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 7.5 | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 2.8 | – | ไม่พบ E. coli ใน 0.1 มล. / แบบพาสเจอร์ไรส์ พบแบคทีเรียได้ไม่เกิน 50,000 ต่อ 1 มล. / แบบสเตอริไลส์และยูเอชทีต้องไม่พบแบคทีเรียใน 0.1 มล. |
| นมแพะผง | – | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 34 ของเนื้อนมไม่รวมมันเนย | ไม่เกินร้อยละ 5 | ไม่พบ E. coli ใน 0.1 กรัม / แบคทีเรียไม่เกิน 50,000 ใน 1 กรัม |
| นมแพะปรุงแต่ง (เหลว) | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 7 | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 2.6 | – | ไม่พบ E. coli ใน 0.1 มล. / แบบพาสเจอร์ไรส์ไม่เกิน 50,000 ต่อ 1 มล. / แบบสเตอริไลส์และยูเอชทีต้องไม่พบแบคทีเรียใน 0.1 มล. |
| นมแพะปรุงแต่งชนิดแห้ง | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 7 (เมื่อชงตามวิธีบนฉลาก) | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 2.6 (เมื่อชงตามวิธีบนฉลาก) | ไม่เกินร้อยละ 5 | ไม่พบ E. coli ใน 0.1 กรัม / แบคทีเรียไม่เกิน 100,000 ใน 1 กรัม |
ทุกชนิดต้องมีกลิ่นรสตามลักษณะเฉพาะ ปราศจากสิ่งแปลกปลอมและการปลอมปน ชนิดเหลวต้องไม่มีน้ำนมเหลืองเจือปนและเป็นเนื้อเดียวกัน ชนิดผงต้องไม่จับเป็นก้อน นอกจากนี้ยังต้องผ่านเกณฑ์สารปนเปื้อน จุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค ยาสัตว์ตกค้าง และสารพิษตกค้าง ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับที่เกี่ยวข้อง (ข้อ 10 ถึงข้อ 13)
เคล็ดลับจากทีม: ค่าเนื้อนมและโปรตีนของน้ำนมแพะดิบเปลี่ยนตามสายพันธุ์ อาหารสัตว์ และฤดูกาล ก่อนยื่นจึงควรส่งตรวจหลายล็อต ไม่ใช่ล็อตเดียวที่ดีที่สุด เพราะหลังได้เลขสารบบแล้วสินค้าทุกล็อตต้องผ่านเกณฑ์เดียวกัน
กรรมวิธีฆ่าเชื้อที่ประกาศยอมรับ
ข้อ 5 ของประกาศกำหนดว่า นมแพะและนมแพะปรุงแต่งชนิดเหลวต้องผ่านการฆ่าเชื้ออย่างใดอย่างหนึ่ง ดังนี้
- พาสเจอร์ไรส์ ใช้ความร้อนลดจุลินทรีย์ให้อยู่ในระดับปลอดภัยและยับยั้งเอนไซม์ฟอสฟาเทส โดยใช้อุณหภูมิไม่ต่ำกว่า 63 องศาเซลเซียส คงไว้ไม่น้อยกว่า 30 นาที หรือไม่ต่ำกว่า 72 องศาเซลเซียส คงไว้ไม่น้อยกว่า 15 วินาที หรือคู่อุณหภูมิและเวลาที่ฆ่าเชื้อได้เทียบเท่า แล้วทำให้เย็นลงทันทีที่ 5 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า
- สเตอริไลส์ ฆ่าเชื้อหลังบรรจุในภาชนะปิดสนิทด้วยความร้อนจนปลอดเชื้อเชิงการค้า (Commercial sterilization) และต้องผ่านกรรมวิธีทำให้เป็นเนื้อเดียวกัน
- ยู เอช ที ฆ่าเชื้อด้วยระบบการผลิตและการบรรจุแบบปลอดเชื้อ (Aseptic processing and aseptic packaging) และต้องผ่านกรรมวิธีทำให้เป็นเนื้อเดียวกัน
- กรรมวิธีอื่นที่มีมาตรฐานเทียบเท่า ซึ่งได้รับอนุญาตจาก อย.
สำหรับฟาร์มที่ต้มนมเองในหม้อทั่วไป ข้อนี้คือจุดที่พลาดบ่อยที่สุด เพราะต้องพิสูจน์ได้ว่าทุกล็อตได้อุณหภูมิและเวลาตามเกณฑ์ และทำให้เย็นลงทันที ควรมีเทอร์โมมิเตอร์ที่สอบเทียบแล้ว บันทึกอุณหภูมิทุกล็อต และระบบทำความเย็นที่รองรับปริมาณการผลิตจริง
ฉลากนมแพะต้องเขียนอย่างไร
ข้อ 17 ให้แสดงฉลากตามประกาศว่าด้วยการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ และเพิ่มข้อความเฉพาะ 2 เรื่อง
- ต้องมีคำว่า “นมแพะ” “นมแพะผง” “นมแพะคืนรูป” “นมแพะปรุงแต่ง” หรือ “นมแพะคืนรูปปรุงแต่ง” เป็นส่วนของชื่ออาหารหรือกำกับชื่ออาหาร แล้วแต่กรณี
- สำหรับชนิดเหลว ต้องมีคำว่า “พาสเจอร์ไรส์” “สเตอริไลส์” “ยู เอช ที” หรือชื่อกรรมวิธีฆ่าเชื้ออื่นที่ได้รับอนุญาต เป็นส่วนของชื่ออาหารหรือกำกับชื่ออาหาร
แนวทางของกองอาหารยกตัวอย่างการเปลี่ยนชื่อไว้ชัดเจน เช่น จาก “เครื่องดื่มนมแพะ” เป็น “นมแพะพาสเจอร์ไรส์” จาก “เครื่องดื่มนมแพะชนิดผง” เป็น “นมแพะผง” และจาก “เครื่องดื่มนมแพะรสช็อกโกแลต” เป็น “นมแพะปรุงแต่งสเตอริไลส์รสช็อกโกแลต”
ต้องมีฉลากโภชนาการไหม: เอกสารถาม-ตอบของ อย. ระบุว่าต้องทำตามประกาศว่าด้วยฉลากโภชนาการเมื่อมีการกล่าวอ้างเกี่ยวกับหน้าที่ของสารอาหาร ส่วนนมแพะปรุงแต่งที่เคยแสดงฉลากโภชนาการและฉลาก GDA อยู่แล้ว แสดงต่อไปได้ และ อย. จะปรับปรุงประกาศเรื่อง GDA ให้ครอบคลุมนมแพะปรุงแต่งต่อไป
ถ้าจะใส่ข้อความกล่าวอ้างทางโภชนาการ เช่น “โปรตีนสูง” หรือกล่าวอ้างทางสุขภาพ ต้องทำตามประกาศว่าด้วยฉลากโภชนาการและการกล่าวอ้างทางสุขภาพ (ข้อ 18 และข้อ 19) ส่วนเรื่องฉลากทั่วไปและข้อมูลสารก่อภูมิแพ้ ซึ่งนมแพะเป็นนมชนิดหนึ่ง ดูเพิ่มเติมได้ใน สรุปฉลากอาหารฉบับที่ 474 และการแสดงสารก่อภูมิแพ้
ฟาร์มแพะรายใหม่ ขอ อย. นมแพะ ต้องทำอะไรบ้าง
การขายนมแพะบรรจุขวดหรือบรรจุซองต้องมี 2 ส่วน คือ อนุญาตสถานที่ และ เลขสารบบอาหารของผลิตภัณฑ์ ตามลำดับนี้
ยื่นที่ อย. หรือ สสจ.
ตามเอกสารถาม-ตอบของกองอาหาร ถ้าสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้าอยู่ในกรุงเทพมหานคร ให้ยื่นที่ อย. ถ้าอยู่ต่างจังหวัด ให้ยื่นที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) ของจังหวัดนั้น ประกาศฉบับนี้มอบอำนาจให้ สสจ. ทุกจังหวัดพิจารณาอนุญาตทั้งสถานที่และผลิตภัณฑ์ได้ทุกกรณี ฟาร์มแพะต่างจังหวัดจึงไม่ต้องเดินทางเข้ากรุงเทพฯ
ขั้นตอนที่ 1 จัดสถานที่ผลิตให้ผ่าน GMP
ข้อ 16 ของประกาศให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้านมแพะปฏิบัติตามประกาศว่าด้วยวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร หรือ GMP 420 ห้องผลิตต้องแยกจากคอกสัตว์ มีผนังพื้นทำความสะอาดง่าย มีอ่างล้างมือ น้ำสะอาด และจุดควบคุมการฆ่าเชื้อที่บันทึกผลได้
ขั้นตอนที่ 2 ขออนุญาตสถานที่ผลิต
หน้าข้อมูลของกองอาหารระบุว่า สถานที่ที่ใช้เครื่องจักรรวมต่ำกว่า 50 แรงม้า และคนงานรวมต่ำกว่า 50 คน ยื่นแบบ สบ.1 เพื่อรับใบสำคัญเลขสถานที่ผลิตอาหารที่ไม่เข้าข่ายโรงงาน (สบ.1/1) ถ้าตั้งแต่ 50 แรงม้าหรือ 50 คนขึ้นไป ยื่นแบบ อ.1 เพื่อรับใบอนุญาตผลิตอาหาร (อ.2) ทั้งสองแบบยื่นผ่านระบบ e-Submission หลังผ่านการตรวจประเมินสถานที่ และตามแนวทางเรื่องนมแพะ ใบอนุญาตสถานที่ต้องระบุประเภทนมแพะและนมแพะปรุงแต่งด้วย ทีมเราช่วยเตรียมเรื่องนี้ได้ใน บริการขออนุญาตสถานที่ อย.
ขั้นตอนที่ 3 ส่งตรวจวิเคราะห์และยื่นจดทะเบียนอาหาร (สบ.5)
นมแพะเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน จึงยื่นคำขอจดทะเบียนอาหาร/แจ้งรายละเอียดอาหาร (สบ.5) ไม่ใช่การจดแจ้งแบบ สบ.7 ความต่างของสองแบบนี้อธิบายไว้ใน สบ.5 กับ สบ.7 ต่างกันอย่างไร แนวทางของกองอาหารระบุข้อมูลที่ต้องกรอกในแบบจดทะเบียนอาหาร ได้แก่
- ประเภทอาหาร ชนิดอาหาร และกรรมวิธีฆ่าเชื้อ
- ชื่ออาหาร และลักษณะอาหาร
- ชนิดภาชนะบรรจุ อายุการเก็บรักษา และอุณหภูมิการเก็บ (อุณหภูมิห้องหรือแช่เย็น)
- จุดประสงค์การใช้ วิธีการนำไปใช้ และสูตรส่วนประกอบ
- หมวดอาหาร เช่น 01.1.1 นมชนิดเหลว (ไม่ปรุงแต่ง) หรือ 01.5.1 นมผงและครีมผง (ไม่ปรุงแต่ง)
เรื่องน้ำนมดิบและยาสัตว์ตกค้าง: เอกสารถาม-ตอบระบุว่าน้ำนมแพะดิบยังไม่มีมาตรฐานเฉพาะจาก อย. แต่ผู้ประกอบการควบคุมคุณภาพได้โดยอ้างอิงมาตรฐานสินค้าเกษตร เรื่อง น้ำนมแพะดิบ ของสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) ส่วนยาสัตว์ตกค้าง GMP 420 กำหนดให้วัตถุดิบเป็นไปตามประกาศที่เกี่ยวข้อง คือพบได้ไม่เกินที่ประกาศฉบับที่ 303 กำหนด และต้องไม่พบยาสัตว์ห้ามใช้ตามประกาศฉบับที่ 268 (แก้ไขโดยฉบับที่ 299) โดยเลือกตรวจตามความเสี่ยงได้ เช่น ตรวจเฉพาะยาที่ฟาร์มต้นทางใช้จริง
เลือกห้องแล็บที่ อย. ยอมรับ: ได้แก่ ห้องปฏิบัติการของรัฐทั้งในและต่างประเทศ หน่วยงานที่ได้รับมอบหมายหรือรับรองจากรัฐของประเทศนั้น หรือห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองอย่างน้อยเทียบเท่า ISO/IEC 17025
แนวทางยังระบุให้ส่งผลวิเคราะห์คุณภาพหรือมาตรฐานหลังได้รับเลขสารบบอาหารด้วย จึงควรเลือกห้องปฏิบัติการที่ตรวจได้ครบทั้งเนื้อนม โปรตีน ความชื้น (ถ้าเป็นผง) และจุลินทรีย์ตั้งแต่แรก
ขั้นตอนที่ 4 ตรวจฉลากก่อนสั่งพิมพ์
เทียบชื่ออาหาร กรรมวิธีฆ่าเชื้อ และข้อความบังคับตามข้อ 17 กับสิ่งที่ยื่นไว้ในคำขอ ให้ตรงกันทุกตัวอักษรก่อนสั่งพิมพ์ฉลากล็อตใหญ่
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าต้องเริ่มตรงไหน ใช้ เช็กลิสต์ขอ อย. อาหาร ฉบับ SME ไล่ทีละข้อได้
ผู้ที่มีเลข อย. นมแพะเดิมอยู่แล้ว ต้องทำอะไร
ถ้าสินค้าของคุณเคยได้เลขสารบบอาหารในประเภท “เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท” (ทั้งแบบอิเล็กทรอนิกส์ สบ.5/1 หรือแบบกระดาษ สบ.5) แนวทางของกองอาหารวางขั้นตอนไว้ดังนี้
- ทบทวนคุณภาพสินค้าเทียบกับเกณฑ์ประกาศฉบับที่ 470 ด้วยผลวิเคราะห์จริง (เนื้อนม โปรตีนนม และความชื้นถ้าเป็นผง)
- ถ้าผ่านเกณฑ์ ยื่นคำขอแก้ไขแบบ สบ.6 ต่อผู้อนุญาต (อย. หรือ สสจ.) เพื่อแก้ประเภทอาหาร ชนิดอาหาร กรรมวิธีการผลิต ชื่ออาหาร และหมวดอาหาร พร้อมแนบผลวิเคราะห์
- แจ้งรหัสดำเนินการของคำขอแก้ไขต่อผู้อนุญาต เพื่อขอยกเว้นค่าใช้จ่าย โดยส่วนกลางส่งทางอีเมลที่แนวทางระบุ ส่วนภูมิภาคติดต่อ สสจ. จังหวัดนั้น
- เมื่อได้รับอนุญาต ดาวน์โหลดใบสำคัญ สบ.5/1 ฉบับใหม่ แล้วปรับฉลากให้ตรงกับชื่อใหม่
กรณีนมแพะไม่ปรุงแต่งที่ ไม่ผ่าน เกณฑ์ แนวทางระบุว่าจะไม่ได้รับอนุญาตในประเภทนมแพะ ส่วนนมแพะปรุงแต่งที่ไม่ผ่านเกณฑ์ อาจยังจัดเป็นเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทได้ ถ้าเข้าเงื่อนไขของประกาศนั้น ทั้งหมดนี้ต้องทำให้เสร็จภายในวันที่ 5 สิงหาคม 2571 ตามข้อ 20 ของประกาศฯ
สิ่งที่ อย. ตอบเพิ่มในเอกสารถาม-ตอบ (เผยแพร่ 24 ก.ย. 2569)
หลังการประชุมชี้แจงประกาศอาหารฉบับใหม่เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2569 กองอาหารเผยแพร่เอกสารถาม-ตอบเรื่องนมแพะ (หน้าประกาศ Q&A) ประเด็นที่ผู้มีเลข อย. เดิมควรรู้มีดังนี้
- ใบอนุญาตสถานที่แบบอิเล็กทรอนิกส์ (e-Submission) ระบบจะแก้ขอบข่ายประเภทอาหารให้เอง ใช้รายการเครื่องจักรชุดเดิมได้ แต่ถ้าเป็น ใบอนุญาตแบบกระดาษ ต้องยื่นแก้ไขประเภทอาหารเอง โดยสถานที่เข้าข่ายโรงงานใช้แบบ ส.4 และสถานที่ไม่เข้าข่ายโรงงานใช้แบบ สบ.2
- ชนิดอาหารของผลิตภัณฑ์ไม่เปลี่ยนอัตโนมัติ เพราะผู้ประกอบการต้องตรวจเองก่อนว่าสินค้าเข้าข่ายนมแพะหรือไม่ ถ้าเข้าข่ายให้ยื่น สบ.6 ผ่าน e-Submission ซึ่งได้รับยกเว้นค่าใช้จ่าย
- นมแพะ 100% (ไม่ปรุงแต่ง) คงเป็นเครื่องดื่มต่อไม่ได้ ต้องปรับคุณภาพให้ผ่านเกณฑ์ประกาศฉบับที่ 470 ส่วนนมแพะปรุงแต่งที่ตรวจแล้วไม่ผ่านเกณฑ์ ยังคงเป็นเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทได้ และใช้ใบสำคัญ สบ.5/1 เดิมต่อได้โดยไม่ต้องยื่นอะไรเพิ่ม
- ต้องแนบผลวิเคราะห์จริง ไม่ใช่ Specification เพราะค่าในสเปกอาจคลาดเคลื่อน และถ้าผลวิเคราะห์เดิมเก่า ควรส่งตรวจใหม่ เพราะเอกสารถาม-ตอบระบุว่าผลวิเคราะห์คุณภาพมาตรฐานมีอายุ 1 ปีนับจากวันที่ออกใบรายงานผล
- นมแพะผสมน้ำนมถั่วเหลือง ถ้าคุณภาพเข้าข่ายนมแพะปรุงแต่ง ต้องทำตามประกาศฉบับที่ 470 ด้วย
- ผู้นำเข้าที่เลิกนำเข้านมแพะแล้ว ยกเลิกเลขสารบบอาหารได้ด้วยการยื่นหนังสือตามแบบฟอร์มของ อย.
ถ้ามีคำขอที่ยื่นไว้ในประเภทเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทและยังอยู่ระหว่างพิจารณา แนวทางระบุให้ยกเลิกหรือรับคืนคำขอ แล้วยื่นใหม่ในประเภทนมแพะและนมแพะปรุงแต่ง และยื่นคำร้องขอคืนเงินตามช่องทางที่กองอาหารกำหนด
ผู้นำเข้านมแพะผงต้องเตรียมอะไร
ผู้นำเข้าต้องมีใบอนุญาตสถานที่นำเข้าอาหาร (อ.7) ก่อน แล้วยื่น สบ.5 โดยแนบแบบจดทะเบียนอาหารและ ใบรับรองสถานที่ผลิตอาหารต่างประเทศ ตามแนวทางของกองอาหาร ชื่อบนฉลากภาษาไทยต้องใช้คำว่า “นมแพะผง” หรือ “นมแพะปรุงแต่งชนิดแห้ง” ให้ตรงกับชนิดที่ยื่น ดูรายละเอียดเอกสารที่ต้องขอจากผู้ผลิตได้ใน เอกสารจากผู้ผลิตต่างประเทศก่อนยื่น อย. และขั้นตอนใบอนุญาตใน ใบอนุญาตนำเข้าอาหาร อ.7
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่อง อย. นมแพะ
- ใช้ชื่อ “นมแพะ” กับสูตรที่ผสมน้ำหรือนมชนิดอื่น ถ้าเนื้อนมหรือโปรตีนต่ำกว่าเกณฑ์ จะใช้ชื่อนมแพะไม่ได้
- ไม่มีบันทึกอุณหภูมิและเวลาพาสเจอร์ไรส์ ทำให้พิสูจน์กรรมวิธีฆ่าเชื้อตามข้อ 5 ไม่ได้ตอนตรวจสถานที่
- ลืมคำว่าพาสเจอร์ไรส์หรือยูเอชทีบนฉลาก ชนิดเหลวต้องมีชื่อกรรมวิธีฆ่าเชื้อเป็นส่วนของชื่อหรือกำกับชื่ออาหาร
- ส่งตรวจล็อตเดียว แล้วล็อตถัดไปเนื้อนมตก ควรเก็บข้อมูลหลายล็อตก่อนกำหนดสูตร
- คิดว่าเลข อย. เดิมใช้ได้ไม่ต้องทำอะไร เลขเดิมยังใช้ได้ แต่ผลิตภัณฑ์ต้องปรับให้เป็นไปตามประกาศภายในวันที่ 5 สิงหาคม 2571
- แนบสเปกแทนผลแล็บ หรือใช้ผลวิเคราะห์เก่า อย. ให้แนบผลวิเคราะห์จริง และผลมีอายุ 1 ปีนับจากวันที่ออกใบรายงาน
- ใบอนุญาตสถานที่เป็นแบบกระดาษแต่ไม่ยื่นแก้ประเภทอาหาร ต้องยื่น ส.4 หรือ สบ.2 ก่อน แล้วจึงแก้ผลิตภัณฑ์ด้วย สบ.6
- ใส่คำกล่าวอ้างสรรพคุณ เช่น รักษาโรค หรือเสริมภูมิคุ้มกัน โดยไม่มีหลักฐานตามประกาศการกล่าวอ้างทางสุขภาพ
เช็กลิสต์ก่อนยื่น อย. นมแพะ
- รู้แล้วว่าสินค้าเป็นนมแพะ นมแพะผง นมแพะคืนรูป หรือนมแพะปรุงแต่งชนิดไหน
- เลือกกรรมวิธีฆ่าเชื้อแล้ว และมีวิธีบันทึกอุณหภูมิกับเวลาทุกล็อต
- ผลวิเคราะห์เนื้อนม โปรตีน (และความชื้นถ้าเป็นผง) ผ่านเกณฑ์หลายล็อต
- ผลจุลินทรีย์ผ่านเกณฑ์ตามชนิดและกรรมวิธี
- สถานที่ผลิตพร้อมตามเกณฑ์ GMP 420 และมีเลขสถานที่ที่ระบุประเภทนมแพะ
- สูตรส่วนประกอบ ภาชนะบรรจุ อายุการเก็บ และอุณหภูมิเก็บรักษาพร้อมกรอกใน สบ.5
- ร่างฉลากใช้ชื่อตามข้อ 17 และไม่มีคำกล่าวอ้างที่ไม่มีหลักฐาน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ขายนมแพะต้องขอ อย. ไหม
ถ้าผลิตนมแพะบรรจุภาชนะเพื่อจำหน่าย ต้องขออนุญาตสถานที่ผลิตและขอเลขสารบบอาหาร โดยตั้งแต่ 5 สิงหาคม 2569 นมแพะเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐานตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับที่ 470 ต้องยื่นแบบ สบ.5
ประกาศ อย. นมแพะ ฉบับที่ 470 มีผลเมื่อไร
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 4 สิงหาคม 2569 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 5 สิงหาคม 2569 ผู้ที่ได้รับอนุญาตไว้เดิมในประเภทเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ต้องปฏิบัติตามภายในวันที่ 5 สิงหาคม 2571
นมแพะพาสเจอร์ไรส์ต้องใช้อุณหภูมิเท่าไร
ไม่ต่ำกว่า 63 องศาเซลเซียส คงไว้ไม่น้อยกว่า 30 นาที หรือไม่ต่ำกว่า 72 องศาเซลเซียส คงไว้ไม่น้อยกว่า 15 วินาที หรือคู่อุณหภูมิและเวลาที่ได้ผลเทียบเท่า แล้วทำให้เย็นลงทันทีที่ 5 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า
นมแพะต้องมีโปรตีนกี่เปอร์เซ็นต์
นมแพะชนิดเหลวต้องมีโปรตีนนมไม่น้อยกว่าร้อยละ 2.8 และเนื้อนมไม่รวมมันเนยไม่น้อยกว่าร้อยละ 7.5 ของน้ำหนัก ส่วนนมแพะปรุงแต่งต้องมีโปรตีนไม่น้อยกว่าร้อยละ 2.6 และเนื้อนมไม่น้อยกว่าร้อยละ 7
เลข อย. นมแพะเดิมยังใช้ได้ไหม
ใช้ได้ต่อไปตามระเบียบเลขสารบบนมแพะ แต่ผลิตภัณฑ์ต้องปรับให้เป็นไปตามประกาศฉบับที่ 470 โดยยื่นแก้ไขแบบ สบ.6 เพื่อเปลี่ยนประเภท ชนิด ชื่อ และหมวดอาหาร ภายในวันที่ 5 สิงหาคม 2571
ฟาร์มแพะต่างจังหวัดยื่นขอ อย. นมแพะที่ไหน
ยื่นที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) ที่สถานที่ผลิตตั้งอยู่ ถ้าสถานที่อยู่ในกรุงเทพมหานครให้ยื่นที่ อย. เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่า สสจ. ทุกจังหวัดได้รับมอบอำนาจให้พิจารณาอนุญาตนมแพะได้ทุกกรณี
นมแพะต้องตรวจยาสัตว์ตกค้างไหม
ต้องควบคุมให้ยาสัตว์ตกค้างไม่เกินประกาศฉบับที่ 303 และไม่พบยาสัตว์ห้ามใช้ตามประกาศฉบับที่ 268 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 299 โดยเลือกตรวจตามความเสี่ยงได้ เช่น ตรวจเฉพาะยาที่ฟาร์มต้นทางใช้
ชื่อ “เครื่องดื่มนมแพะ” ยังใช้ได้ไหม
ถ้าสินค้าผ่านเกณฑ์นมแพะ ต้องแก้ชื่อตามข้อ 17 เช่น เป็น “นมแพะพาสเจอร์ไรส์” หรือ “นมแพะผง” ส่วนสูตรปรุงแต่งที่ไม่ผ่านเกณฑ์นมแพะปรุงแต่ง อาจยังจัดเป็นเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทได้ตามประกาศนั้น
สรุป
ประกาศฉบับที่ 470 ทำให้ อย. นมแพะ มีเกณฑ์ชัดเจนเป็นครั้งแรก ทั้งตัวเลขเนื้อนมและโปรตีน กรรมวิธีฆ่าเชื้อ และชื่อบนฉลาก ฟาร์มรายใหม่ควรเริ่มจากห้องผลิตที่ผ่าน GMP และผลวิเคราะห์หลายล็อต ส่วนผู้ที่มีเลขเดิมควรตรวจสูตรตอนนี้และวางแผนยื่น สบ.6 ให้ทันก่อน 5 สิงหาคม 2571
Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปีด้านขออนุญาต อย. ช่วยตรวจสถานที่ เตรียมคำขอ สบ.5 และ สบ.6 และตรวจฉลากนมแพะก่อนพิมพ์ ดูรายละเอียดที่ บริการขอ อย. อาหาร หรือ ส่งข้อมูลให้ทีมติดต่อกลับ · LINE @liviconsult · โทร 098-525-4415 (ปรึกษา อย.) · 064-986-5445 (ที่ปรึกษา มอก.)
แหล่งข้อมูลทางการ
- กองอาหาร อย. ประชาสัมพันธ์การบังคับใช้ประกาศฯ ฉบับที่ 470 (5 ส.ค. 2569): food.fda.moph.go.th/press-release/law-goat-milk
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 470) พ.ศ. 2569 เรื่อง นมแพะและนมแพะปรุงแต่ง (ราชกิจจาฯ 4 ส.ค. 2569 เล่ม 143 ตอนพิเศษ 185 ง): food.fda.moph.go.th (PDF)
- ระเบียบสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหารของนมแพะและนมแพะปรุงแต่ง พ.ศ. 2569: food.fda.moph.go.th (PDF)
- แนวทางการดำเนินการขออนุญาตผลิตภัณฑ์ตามประกาศฯ ฉบับที่ 470 และการแก้ไขสำหรับผลิตภัณฑ์นมแพะที่ได้รับอนุญาตไว้ (กองอาหาร): food.fda.moph.go.th (PDF)
- หน้ากฎหมายอาหาร นมแพะและนมแพะปรุงแต่ง (รวมประกาศ ระเบียบ แนวทาง): food.fda.moph.go.th/food-law/f2-goat-milk
- กองอาหาร Q&A การประชุมชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุขด้านอาหารฉบับใหม่ (ประชุม 17 ส.ค. 2569 เผยแพร่ 24 ก.ย. 2569): หน้าประกาศ และ ถาม-ตอบ ฉบับที่ 470 (PDF)
- การขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร (เกณฑ์ 50 แรงม้า/50 คน, สบ.1 และ อ.1): food.fda.moph.go.th/for-entrepreneurs/production-premise
ช่องทางสอบถาม อย. โดยตรง (วันและเวลาราชการ ตามข่าวประชาสัมพันธ์ 5 ส.ค. 2569): ด้านกฎหมาย กลุ่มกำหนดมาตรฐาน กองอาหาร 02-590 7178 · ด้านสถานที่ กลุ่มประเมินและอนุญาตสถานที่ 02-590 7320 หรือ 02-590 7000 ต่อ 97177 · ด้านผลิตภัณฑ์ กลุ่มอาหารทั่วไป 02-590 7000 ต่อ 71014
ข้อมูล ณ วันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 จากประกาศ แนวทาง และเอกสารถาม-ตอบทางการข้างต้น โดยทีม Livilution Consult (ประสบการณ์ 6 ปีด้าน อย. และ มอก.) บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
