สารหนูในน้ำดื่มต้องไม่เกินเท่าไร? เกณฑ์ประกาศฉบับที่ 462 และมาตรการ อย. 20 พ.ย. 2569 ที่โรงงานน้ำดื่มและน้ำแข็งต้องทำ

สรุปสั้น: สารหนูในน้ำดื่มบรรจุขวดและน้ำแข็งต้องไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร (10 ไมโครกรัมต่อลิตร) ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 12 ธันวาคม 2568 การต้มน้ำกำจัดสารหนูไม่ได้ ผู้ผลิตต้องคุมตั้งแต่แหล่งน้ำดิบ ระบบกรอง และส่งตรวจแล็บ

อัปเดตล่าสุด 21 พ.ย. 2569 · เรียบเรียงโดยทีมที่ปรึกษา อย. ของ Livilution จากประกาศฉบับที่ 462 ราชกิจจานุเบกษา และข่าวทางการของ อย. และกระทรวงสาธารณสุข

ล่าสุดวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ออกข่าวคุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในอาหาร น้ำดื่ม และน้ำแข็ง พร้อมมาตรการ 4 ข้อที่ผู้ผลิตต้องทำ ตั้งแต่เลือกแหล่งน้ำดิบ ระบบกรอง การตรวจระบบกรอง ไปจนถึงส่งตัวอย่างตรวจแล็บอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

บทความนี้สรุปค่ามาตรฐานที่ต้องรู้ มาตรการของ อย. และเช็กลิสต์สำหรับเจ้าของโรงงานน้ำดื่ม โรงน้ำแข็ง และผู้ผลิตอาหารที่ใช้น้ำเป็นส่วนผสม เขียนจากประกาศและข่าวทางการ พร้อมลิงก์ต้นฉบับท้ายบทความ

ข่าว อย. 20 พ.ย. 2569: คุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในน้ำดื่ม น้ำแข็ง และอาหาร

อย. ระบุว่าสถานการณ์การปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำบางพื้นที่เป็นเรื่องที่ต้องเฝ้าระวัง เพราะสารเหล่านี้ละลายปนในน้ำได้ ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น ไม่มีรส มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น และถ้าได้รับสะสมอาจกระทบระบบประสาท ตับ ไต และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด

ประเด็นสำคัญจาก ข่าว อย. คุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในอาหาร-น้ำดื่ม น้ำแข็ง (20 พ.ย. 2569)

  • น้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทและน้ำแข็ง ต้องเป็นไปตามประกาศฯ (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 ซึ่งกำหนดสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร และควบคุมแคดเมียม ปรอท และตะกั่วตามเกณฑ์
  • อาหารและวัตถุดิบอื่น ต้องเป็นไปตามประกาศฯ (ฉบับที่ 414) พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน
  • อย. ย้ำว่าการต้มน้ำไม่ได้กำจัดสารหนูหรือโลหะหนัก
  • อย. แนะนำให้หลีกเลี่ยงน้ำผิวดินจากแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำโขงในจังหวัดที่มีความเสี่ยงสูง และไม่ใช้น้ำบาดาลหรือน้ำผิวดินใกล้เขตเหมืองแร่ เขตอุตสาหกรรมหนัก หรือพื้นที่ทิ้งกากของเสีย มาผลิตอาหารโดยตรง

ความเคลื่อนไหวล่าสุด 18–20 พ.ย. 2569 ที่ผู้ผลิตควรรู้

  • 18 พ.ย. 2569: ปลัดกระทรวงสาธารณสุขประชุมเฝ้าระวังสารหนูในแหล่งน้ำกรณีแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี และมอบหมาย 4 กรม โดยกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์รับหน้าที่ยืนยันประสิทธิภาพชุดทดสอบสารหนู (Test Kit) และเฝ้าระวังสารปนเปื้อนในน้ำบริโภคบรรจุขวดปิดสนิท (Hfocus สรุปข่าวกระทรวงสาธารณสุข)
  • 20 พ.ย. 2569: จังหวัดหนองคายนำทีมสาธารณสุขจังหวัดและการประปาส่วนภูมิภาคลงตรวจโรงงานน้ำดื่มและโรงน้ำแข็ง ตั้งเป้าตรวจให้ครบ 168 แห่งในจังหวัด เก็บตัวอย่างน้ำดื่มบรรจุขวดส่งห้องปฏิบัติการ และตรวจสารหนูในน้ำดิบจากแม่น้ำโขงเบื้องต้น (ไทยนิวส์ 20 พ.ย. 2569)

ความหมายสำหรับเจ้าของโรงงาน: การสุ่มเก็บตัวอย่างน้ำดื่มบรรจุขวดและน้ำแข็งกำลังเพิ่มขึ้นในพื้นที่เสี่ยง โรงงานควรมีผลวิเคราะห์โลหะหนักตามประกาศฉบับที่ 462 และบันทึกการควบคุมระบบกรองพร้อมแสดงได้ทุกเมื่อ

สารหนูในน้ำดื่มต้องไม่เกินเท่าไร: ค่าสูงสุดตามประกาศฉบับที่ 462

ประกาศฉบับที่ 462 ยกเลิกประกาศน้ำบริโภคฉบับเดิม (เช่น ฉบับที่ 61 พ.ศ. 2524 และฉบับที่ 135 พ.ศ. 2534) แล้วกำหนดบัญชีสารปนเปื้อนและปริมาณสูงสุดไว้ในบัญชีแนบท้าย ตารางนี้สรุปกลุ่มโลหะหนักและสารอนินทรีย์ที่เกี่ยวกับข่าวครั้งนี้ (คัดจากบัญชีแนบท้ายประกาศ)

สารปนเปื้อนปริมาณสูงสุด (มิลลิกรัมต่อลิตร)
สารหนู (Arsenic)0.01
ตะกั่ว (Lead)0.01
แคดเมียม (Cadmium)0.003
ปรอทอนินทรีย์ (Inorganic mercury)0.006
โครเมียมทั้งหมด (Chromium, total)0.05
นิกเกิล (Nickel)0.07
แมงกานีสทั้งหมด (Manganese, total)0.08
แอนติโมนี (Antimony)0.02
ทองแดง (Copper)2
ยูเรเนียม (Uranium)0.03

นอกจากสารปนเปื้อน ประกาศยังกำหนดคุณภาพด้านอื่น เช่น สีไม่เกิน 15 ฮาเซน ความขุ่นไม่เกิน 4 NTU ค่า pH ไม่เกิน 8.5 (ยกเว้นน้ำที่ระบุแหล่งที่มา) ของแข็งที่ละลายได้ทั้งหมดไม่เกิน 500 มิลลิกรัมต่อลิตร และโคลิฟอร์มกับ E. coli ต้องน้อยกว่า 1.1 ต่อ 100 มิลลิลิตร (วิธี MPN) ดูตัวบทเต็มได้ที่ หน้าประกาศฉบับที่ 462 ของกองอาหาร อย. และ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ 386 ง (11 ธ.ค. 2568)

อ่านผลแล็บอย่างไร: แปลงหน่วยสารหนูให้ถูก

ผลวิเคราะห์จากแล็บอาจรายงานเป็นมิลลิกรัมต่อลิตร (mg/L) ไมโครกรัมต่อลิตร (µg/L) หรือ ppb ให้เทียบโดยใช้ 0.01 mg/L = 10 µg/L ≈ 10 ppb ซึ่งตรงกับค่าแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) สำหรับน้ำดื่ม

ตัวอย่างผลที่แล็บรายงานแปลงเป็น mg/Lเทียบเกณฑ์ฉบับที่ 462 (≤ 0.01)
8 µg/L0.008ผ่าน แต่ใกล้ค่าสูงสุด ควรตรวจหาสาเหตุและเฝ้าระวังระบบกรอง
12 µg/L0.012ไม่ผ่าน ไม่เป็นไปตามประกาศ ไม่ควรจำหน่ายล็อตนั้น และต้องหาสาเหตุแก้ไขระบบกรอง
< 1 µg/L (ไม่พบ ตามขีดจำกัดของวิธี)< 0.001ผ่าน ตรวจว่าขีดจำกัดการตรวจวัด (LOQ) ของวิธีต่ำกว่า 0.01 จริง

ตารางนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายการอ่านผล การตัดสินจริงให้ยึดใบรายงานผลของห้องปฏิบัติการและข้อกำหนดในประกาศ ข้อควรระวังคือผลแล็บที่ใช้ขออนุญาตต้องวิเคราะห์ตามรายการในบัญชีแนบท้ายฉบับที่ 462 ไม่ใช่เกณฑ์ฉบับเดิม

นักวิทยาศาสตร์ตรวจสารหนูในน้ำดื่มตัวอย่างจากโรงงานในห้องแล็บ

ใครได้รับผลกระทบ

  • โรงงานผลิตน้ำดื่มบรรจุขวดและถัง รวมถึงน้ำที่ระบุแหล่งที่มาและน้ำที่มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (น้ำแร่ธรรมชาติมีประกาศแยก)
  • โรงน้ำแข็ง ซึ่ง อย. ระบุในข่าวว่าต้องเป็นไปตามเกณฑ์สารหนูเดียวกัน
  • ผู้ผลิตอาหารที่ใช้น้ำเป็นส่วนผสมหรือสัมผัสอาหารโดยตรง ประกาศข้อ 12 ให้กลุ่มนี้ต้องปฏิบัติตามประกาศด้วย
  • ผู้นำเข้าน้ำดื่ม ซึ่งต้องมีหลักฐานว่าสินค้าเป็นไปตามเกณฑ์เดียวกัน

สำหรับผู้ที่ได้รับอนุญาตอยู่แล้วก่อนประกาศมีผล ข้อ 12 ของประกาศกำหนดให้ปรับให้เป็นไปตามประกาศภายในสองปีนับแต่วันที่ประกาศมีผล (ประกาศมีผล 12 ธันวาคม 2568) จึงควรตรวจผลวิเคราะห์ชุดล่าสุดเทียบกับบัญชีใหม่ตั้งแต่ตอนนี้ ผู้ที่จะขออนุญาตใหม่ต้องใช้เกณฑ์ฉบับที่ 462 ตั้งแต่แรก อ่านแนวทางการอนุญาตเพิ่มเติมได้ใน คำชี้แจงประกาศน้ำบริโภคฯ ของ อย. (PDF)

มาตรการ 4 ข้อของ อย. สำหรับผู้ผลิตน้ำดื่ม น้ำแข็ง และอาหาร

1. คัดเลือกแหล่งน้ำดิบ

ใช้น้ำประปาหรือน้ำที่ผ่านระบบกรองสารหนูและโลหะหนักแล้ว หลีกเลี่ยงแหล่งน้ำเสี่ยงตามที่ อย. ระบุ ถ้าโรงงานใช้น้ำบาดาล ควรมีผลวิเคราะห์น้ำดิบเป็นหลักฐานประกอบแผนควบคุม

2. เลือกระบบกรองที่กำจัดสารหนูได้จริง

ระบบจุดเด่นตามข้อมูล อย.ข้อควรระวัง
รีเวอร์สออสโมซิส (RO)ประสิทธิภาพสูงสุด อย. ระบุว่าขจัดสารหนูและโลหะหนักได้มากกว่า 95–99%ต้องตรวจความสมบูรณ์ของเยื่อกรองทุกรุ่นการผลิต และล้างเยื่อกรองตามรอบ
แลกเปลี่ยนประจุ (Ion Exchange)ใช้เรซินดักจับประจุของสารหนูและโลหะหนัก เหมาะกับน้ำที่มีแร่ธาตุรบกวนน้อยวัดค่าการนำไฟฟ้าหลังกรอง ถ้าสูงขึ้นแปลว่าเรซินหมดประสิทธิภาพ ต้องฟื้นสภาพ
ดูดซับด้วยสารกรองเฉพาะอะลูมินากัมมันต์หรือสารกรองเหล็ก จับสารหนูได้ดีประสิทธิภาพขึ้นกับ pH และปริมาณฟลูออไรด์/ฟอสเฟตในน้ำ
ออกซิเดชันร่วมกับการกรองเหมาะกับโรงงานใหญ่ที่ใช้น้ำมาก กำจัดตะกั่ว ทองแดง แมงกานีสได้ด้วยไม่เหมาะกับแคดเมียม ปรอท หรือนิกเกิล

สารหนู 3 กับสารหนู 5 ต่างกันอย่างไร: ข้อมูลกรมอนามัยที่ PPTV สรุปไว้ อธิบายว่าสารหนูในน้ำมี 2 รูปแบบหลัก สารหนู 3 (As III) กำจัดยากกว่าสารหนู 5 (As V) จึงต้องออกซิไดซ์ให้เป็นสารหนู 5 ก่อน ระบบ RO และอะลูมินากัมมันต์ใช้กับสารหนู 3 โดยตรงได้ไม่ดี โรงงานที่ใช้น้ำบาดาลควรให้แล็บช่วยประเมินชนิดสารหนูหรือออกแบบให้มีขั้นออกซิเดชันก่อนกรอง ถ้าซื้อเครื่อง RO สำเร็จรูป ให้ดูว่ารุ่นนั้นมีผลทดสอบหรือการรับรองการลดสารหนูโดยตรง เช่น รายการ Arsenic reduction ตามมาตรฐาน NSF/ANSI 58 แทนการดูแค่ความละเอียดของไส้กรอง

ไส้กรองตะกอน คาร์บอน UV และ UF ไม่ใช่ระบบหลักสำหรับลดสารหนูที่ละลายในน้ำ และน้ำที่ใส หรือค่า TDS ต่ำ ก็ใช้ยืนยันไม่ได้ว่าไม่มีสารหนู ต้องอาศัยผลตรวจวิเคราะห์เท่านั้น

3. ตรวจประสิทธิภาพระบบกรองอย่างสม่ำเสมอ

อย. แนะนำให้ตรวจคุณภาพน้ำด้วยชุดทดสอบอย่างง่ายทั้งก่อนและหลังกรองอย่างสม่ำเสมอตามความถี่ที่ อย. แนะนำในข่าว และเปลี่ยนสารกรองตามอายุการใช้งานในคู่มือ ควรบันทึกผลเป็นแบบฟอร์มของโรงงาน เพราะเป็นหลักฐานสำคัญเวลาเจ้าหน้าที่ตรวจตามเกณฑ์ GMP 420

4. ส่งตัวอย่างตรวจแล็บอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

ส่งผลิตภัณฑ์สุดท้ายตรวจวิเคราะห์ที่ห้องปฏิบัติการอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ให้ครอบคลุมสารในบัญชีแนบท้ายประกาศฉบับที่ 462 ไม่ใช่เฉพาะค่าทางกายภาพหรือจุลินทรีย์

ช่างเทคนิคโรงงานน้ำดื่มตรวจไส้กรอง RO และบันทึกผลคุณภาพน้ำ

เช็กลิสต์โรงงานน้ำดื่มและโรงน้ำแข็ง

  • มีผลวิเคราะห์น้ำดิบ และรู้ว่าแหล่งน้ำอยู่ในพื้นที่เสี่ยงตามข่าว อย. หรือไม่
  • ระบบกรองที่ใช้กำจัดสารหนูได้จริง (ไม่ใช่แค่กรองตะกอนหรือคาร์บอน)
  • มีบันทึกการตรวจน้ำก่อนและหลังกรอง และบันทึกการเปลี่ยนสารกรองหรือเยื่อ RO
  • ผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้ายครอบคลุมรายการในบัญชีแนบท้ายฉบับที่ 462
  • ฉลากน้ำดื่มเป็นไปตามข้อ 10 ของประกาศและเกณฑ์ฉลากอาหาร ดูเพิ่มที่ ประกาศฉบับที่ 474 ฉลากอาหารเปลี่ยนอะไร
  • ถ้ายังไม่มีใบอนุญาต ให้เริ่มจากสถานที่ผลิตตาม GMP แล้วจึงขอเลขสารบบอาหาร ดูขั้นตอนครบใน วิธีขอ อย. น้ำบริโภค น้ำแร่ธรรมชาติ และน้ำแข็ง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่าต้มหรือฆ่าเชื้อแล้วปลอดภัย: UV โอโซน หรือการต้ม ฆ่าเชื้อได้ แต่ไม่กำจัดสารหนู
  • ตรวจแต่จุลินทรีย์: หลายโรงงานส่งตรวจเฉพาะโคลิฟอร์ม ทำให้ไม่รู้ค่าโลหะหนักจนกว่าจะถูกสุ่มตรวจ
  • ใช้ผลแล็บของเกณฑ์เก่า: รายงานที่อ้างประกาศฉบับที่ 61 หรือ 135 อาจไม่ครอบคลุมรายการในบัญชีใหม่
  • ไม่เปลี่ยนสารกรองตามรอบ: ระบบที่เคยผ่านอาจหมดประสิทธิภาพโดยไม่รู้ตัว

ถ้าต้องการให้ทีมช่วยทบทวนเอกสารสถานที่ผลิตหรือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์น้ำดื่ม ดูรายละเอียดได้ที่หน้า บริการขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร (อย.) และ บริการขอเลข อย. อาหาร

คำถามที่พบบ่อย

สารหนูในน้ำดื่มต้องไม่เกินเท่าไร

น้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทต้องมีสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 12 ธันวาคม 2568

ต้มน้ำแล้วกำจัดสารหนูได้ไหม

ไม่ได้ อย. ระบุชัดว่าการต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนูหรือโลหะหนักได้ ต้องใช้ระบบกรองที่ออกแบบมาเฉพาะ เช่น RO การแลกเปลี่ยนประจุ หรือสารกรองดูดซับ

โรงน้ำแข็งต้องทำตามเกณฑ์สารหนูด้วยไหม

ต้องทำ ข่าว อย. วันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่าน้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทและน้ำแข็งต้องเป็นไปตามประกาศฉบับที่ 462 ซึ่งกำหนดสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร

โรงงานน้ำดื่มต้องส่งตรวจแล็บบ่อยแค่ไหน

อย. แนะนำให้ส่งผลิตภัณฑ์ตรวจวิเคราะห์ที่ห้องปฏิบัติการอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และตรวจคุณภาพน้ำก่อนและหลังกรองด้วยชุดทดสอบอย่างง่ายเป็นประจำ

ได้ อย. น้ำดื่มตามเกณฑ์เก่าแล้ว ต้องทำอะไรเพิ่ม

ข้อ 12 ของประกาศฉบับที่ 462 ให้ผู้ที่ได้รับอนุญาตตามประกาศเดิมปรับให้เป็นไปตามประกาศใหม่ภายในสองปีนับแต่วันที่ประกาศมีผล ควรเทียบผลวิเคราะห์ล่าสุดกับบัญชีสารปนเปื้อนใหม่และปรับระบบกรองถ้าจำเป็น

ระบบกรองแบบไหนกำจัดสารหนูได้ดีที่สุด

ตามข้อมูลของ อย. ระบบรีเวอร์สออสโมซิส (RO) มีประสิทธิภาพสูงสุด ขจัดสารหนูและโลหะหนักได้มากกว่า 95–99% แต่ต้องตรวจความสมบูรณ์ของเยื่อกรองและล้างทำความสะอาดตามรอบ

10 ไมโครกรัมต่อลิตรเท่ากับกี่มิลลิกรัมต่อลิตร

10 ไมโครกรัมต่อลิตรเท่ากับ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งเป็นค่าสูงสุดของสารหนูในน้ำดื่มบรรจุขวดตามประกาศฉบับที่ 462 ถ้าแล็บรายงานเกิน 10 ไมโครกรัมต่อลิตร ถือว่าเกินเกณฑ์

น้ำใสหรือค่า TDS ต่ำแปลว่าไม่มีสารหนูใช่ไหม

ไม่ใช่ สารหนูละลายในน้ำได้ ไม่มีสี กลิ่น หรือรส น้ำใสหรือค่า TDS ต่ำจึงยืนยันไม่ได้ ต้องส่งตัวอย่างตรวจวิเคราะห์สารหนูโดยตรงที่ห้องปฏิบัติการ

สรุป: ตรวจสารหนูให้ครบก่อนถูกสุ่มตรวจ

เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มคือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตรตามประกาศฉบับที่ 462 และข่าว อย. วันที่ 20 พ.ย. 2569 ส่งสัญญาณชัดว่าจะเฝ้าระวังน้ำดื่ม น้ำแข็ง และอาหารในพื้นที่เสี่ยงอย่างต่อเนื่อง โรงงานควรทบทวนแหล่งน้ำ ระบบกรอง บันทึกการตรวจ และผลแล็บให้ครบตามบัญชีใหม่

ทีม Livilution มีประสบการณ์ 6 ปีด้านการขออนุญาต อย. ช่วยตรวจเอกสารสถานที่ผลิต ฉลาก และการยื่นขอเลขสารบบอาหาร ปรึกษาได้ที่ LINE @liviconsult · โทร 098-525-4415 · อีเมล fda.service@livilution.com หรือส่งข้อมูลผ่าน แบบฟอร์มติดต่อเรา

แชร์บทความนี้....
Livilution เป็นบริษัทที่ปรึกษาเอกชนที่ให้บริการรับดำเนินการด้านเอกสารเท่านั้น ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งหรือเว็บไซต์อย่างเป็นทางการของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.), สมอ. หรือหน่วยงานราชการใดๆ
ข้อมูลในเว็บไซต์นี้นำเสนอเพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมาย การเงิน หรือวิชาชีพ ผลลัพธ์อาจแตกต่างกันไป ทางเรารับผิดชอบเฉพาะข้อมูล ณ วันที่เผยแพร่