สรุปสั้น: สารหนูในน้ำดื่มบรรจุขวดและน้ำแข็งต้องไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร (10 ไมโครกรัมต่อลิตร) ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 12 ธันวาคม 2568 การต้มน้ำกำจัดสารหนูไม่ได้ ผู้ผลิตต้องคุมตั้งแต่แหล่งน้ำดิบ ระบบกรอง และส่งตรวจแล็บ
อัปเดตล่าสุด 21 พ.ย. 2569 · เรียบเรียงโดยทีมที่ปรึกษา อย. ของ Livilution จากประกาศฉบับที่ 462 ราชกิจจานุเบกษา และข่าวทางการของ อย. และกระทรวงสาธารณสุข
ล่าสุดวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ออกข่าวคุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในอาหาร น้ำดื่ม และน้ำแข็ง พร้อมมาตรการ 4 ข้อที่ผู้ผลิตต้องทำ ตั้งแต่เลือกแหล่งน้ำดิบ ระบบกรอง การตรวจระบบกรอง ไปจนถึงส่งตัวอย่างตรวจแล็บอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
บทความนี้สรุปค่ามาตรฐานที่ต้องรู้ มาตรการของ อย. และเช็กลิสต์สำหรับเจ้าของโรงงานน้ำดื่ม โรงน้ำแข็ง และผู้ผลิตอาหารที่ใช้น้ำเป็นส่วนผสม เขียนจากประกาศและข่าวทางการ พร้อมลิงก์ต้นฉบับท้ายบทความ
ข่าว อย. 20 พ.ย. 2569: คุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในน้ำดื่ม น้ำแข็ง และอาหาร
อย. ระบุว่าสถานการณ์การปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำบางพื้นที่เป็นเรื่องที่ต้องเฝ้าระวัง เพราะสารเหล่านี้ละลายปนในน้ำได้ ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น ไม่มีรส มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น และถ้าได้รับสะสมอาจกระทบระบบประสาท ตับ ไต และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด
ประเด็นสำคัญจาก ข่าว อย. คุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในอาหาร-น้ำดื่ม น้ำแข็ง (20 พ.ย. 2569)
- น้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทและน้ำแข็ง ต้องเป็นไปตามประกาศฯ (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 ซึ่งกำหนดสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร และควบคุมแคดเมียม ปรอท และตะกั่วตามเกณฑ์
- อาหารและวัตถุดิบอื่น ต้องเป็นไปตามประกาศฯ (ฉบับที่ 414) พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน
- อย. ย้ำว่าการต้มน้ำไม่ได้กำจัดสารหนูหรือโลหะหนัก
- อย. แนะนำให้หลีกเลี่ยงน้ำผิวดินจากแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำโขงในจังหวัดที่มีความเสี่ยงสูง และไม่ใช้น้ำบาดาลหรือน้ำผิวดินใกล้เขตเหมืองแร่ เขตอุตสาหกรรมหนัก หรือพื้นที่ทิ้งกากของเสีย มาผลิตอาหารโดยตรง
ความเคลื่อนไหวล่าสุด 18–20 พ.ย. 2569 ที่ผู้ผลิตควรรู้
- 18 พ.ย. 2569: ปลัดกระทรวงสาธารณสุขประชุมเฝ้าระวังสารหนูในแหล่งน้ำกรณีแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี และมอบหมาย 4 กรม โดยกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์รับหน้าที่ยืนยันประสิทธิภาพชุดทดสอบสารหนู (Test Kit) และเฝ้าระวังสารปนเปื้อนในน้ำบริโภคบรรจุขวดปิดสนิท (Hfocus สรุปข่าวกระทรวงสาธารณสุข)
- 20 พ.ย. 2569: จังหวัดหนองคายนำทีมสาธารณสุขจังหวัดและการประปาส่วนภูมิภาคลงตรวจโรงงานน้ำดื่มและโรงน้ำแข็ง ตั้งเป้าตรวจให้ครบ 168 แห่งในจังหวัด เก็บตัวอย่างน้ำดื่มบรรจุขวดส่งห้องปฏิบัติการ และตรวจสารหนูในน้ำดิบจากแม่น้ำโขงเบื้องต้น (ไทยนิวส์ 20 พ.ย. 2569)
ความหมายสำหรับเจ้าของโรงงาน: การสุ่มเก็บตัวอย่างน้ำดื่มบรรจุขวดและน้ำแข็งกำลังเพิ่มขึ้นในพื้นที่เสี่ยง โรงงานควรมีผลวิเคราะห์โลหะหนักตามประกาศฉบับที่ 462 และบันทึกการควบคุมระบบกรองพร้อมแสดงได้ทุกเมื่อ
สารหนูในน้ำดื่มต้องไม่เกินเท่าไร: ค่าสูงสุดตามประกาศฉบับที่ 462
ประกาศฉบับที่ 462 ยกเลิกประกาศน้ำบริโภคฉบับเดิม (เช่น ฉบับที่ 61 พ.ศ. 2524 และฉบับที่ 135 พ.ศ. 2534) แล้วกำหนดบัญชีสารปนเปื้อนและปริมาณสูงสุดไว้ในบัญชีแนบท้าย ตารางนี้สรุปกลุ่มโลหะหนักและสารอนินทรีย์ที่เกี่ยวกับข่าวครั้งนี้ (คัดจากบัญชีแนบท้ายประกาศ)
| สารปนเปื้อน | ปริมาณสูงสุด (มิลลิกรัมต่อลิตร) |
|---|---|
| สารหนู (Arsenic) | 0.01 |
| ตะกั่ว (Lead) | 0.01 |
| แคดเมียม (Cadmium) | 0.003 |
| ปรอทอนินทรีย์ (Inorganic mercury) | 0.006 |
| โครเมียมทั้งหมด (Chromium, total) | 0.05 |
| นิกเกิล (Nickel) | 0.07 |
| แมงกานีสทั้งหมด (Manganese, total) | 0.08 |
| แอนติโมนี (Antimony) | 0.02 |
| ทองแดง (Copper) | 2 |
| ยูเรเนียม (Uranium) | 0.03 |
นอกจากสารปนเปื้อน ประกาศยังกำหนดคุณภาพด้านอื่น เช่น สีไม่เกิน 15 ฮาเซน ความขุ่นไม่เกิน 4 NTU ค่า pH ไม่เกิน 8.5 (ยกเว้นน้ำที่ระบุแหล่งที่มา) ของแข็งที่ละลายได้ทั้งหมดไม่เกิน 500 มิลลิกรัมต่อลิตร และโคลิฟอร์มกับ E. coli ต้องน้อยกว่า 1.1 ต่อ 100 มิลลิลิตร (วิธี MPN) ดูตัวบทเต็มได้ที่ หน้าประกาศฉบับที่ 462 ของกองอาหาร อย. และ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ 386 ง (11 ธ.ค. 2568)
อ่านผลแล็บอย่างไร: แปลงหน่วยสารหนูให้ถูก
ผลวิเคราะห์จากแล็บอาจรายงานเป็นมิลลิกรัมต่อลิตร (mg/L) ไมโครกรัมต่อลิตร (µg/L) หรือ ppb ให้เทียบโดยใช้ 0.01 mg/L = 10 µg/L ≈ 10 ppb ซึ่งตรงกับค่าแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) สำหรับน้ำดื่ม
| ตัวอย่างผลที่แล็บรายงาน | แปลงเป็น mg/L | เทียบเกณฑ์ฉบับที่ 462 (≤ 0.01) |
|---|---|---|
| 8 µg/L | 0.008 | ผ่าน แต่ใกล้ค่าสูงสุด ควรตรวจหาสาเหตุและเฝ้าระวังระบบกรอง |
| 12 µg/L | 0.012 | ไม่ผ่าน ไม่เป็นไปตามประกาศ ไม่ควรจำหน่ายล็อตนั้น และต้องหาสาเหตุแก้ไขระบบกรอง |
| < 1 µg/L (ไม่พบ ตามขีดจำกัดของวิธี) | < 0.001 | ผ่าน ตรวจว่าขีดจำกัดการตรวจวัด (LOQ) ของวิธีต่ำกว่า 0.01 จริง |
ตารางนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายการอ่านผล การตัดสินจริงให้ยึดใบรายงานผลของห้องปฏิบัติการและข้อกำหนดในประกาศ ข้อควรระวังคือผลแล็บที่ใช้ขออนุญาตต้องวิเคราะห์ตามรายการในบัญชีแนบท้ายฉบับที่ 462 ไม่ใช่เกณฑ์ฉบับเดิม

ใครได้รับผลกระทบ
- โรงงานผลิตน้ำดื่มบรรจุขวดและถัง รวมถึงน้ำที่ระบุแหล่งที่มาและน้ำที่มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (น้ำแร่ธรรมชาติมีประกาศแยก)
- โรงน้ำแข็ง ซึ่ง อย. ระบุในข่าวว่าต้องเป็นไปตามเกณฑ์สารหนูเดียวกัน
- ผู้ผลิตอาหารที่ใช้น้ำเป็นส่วนผสมหรือสัมผัสอาหารโดยตรง ประกาศข้อ 12 ให้กลุ่มนี้ต้องปฏิบัติตามประกาศด้วย
- ผู้นำเข้าน้ำดื่ม ซึ่งต้องมีหลักฐานว่าสินค้าเป็นไปตามเกณฑ์เดียวกัน
สำหรับผู้ที่ได้รับอนุญาตอยู่แล้วก่อนประกาศมีผล ข้อ 12 ของประกาศกำหนดให้ปรับให้เป็นไปตามประกาศภายในสองปีนับแต่วันที่ประกาศมีผล (ประกาศมีผล 12 ธันวาคม 2568) จึงควรตรวจผลวิเคราะห์ชุดล่าสุดเทียบกับบัญชีใหม่ตั้งแต่ตอนนี้ ผู้ที่จะขออนุญาตใหม่ต้องใช้เกณฑ์ฉบับที่ 462 ตั้งแต่แรก อ่านแนวทางการอนุญาตเพิ่มเติมได้ใน คำชี้แจงประกาศน้ำบริโภคฯ ของ อย. (PDF)
มาตรการ 4 ข้อของ อย. สำหรับผู้ผลิตน้ำดื่ม น้ำแข็ง และอาหาร
1. คัดเลือกแหล่งน้ำดิบ
ใช้น้ำประปาหรือน้ำที่ผ่านระบบกรองสารหนูและโลหะหนักแล้ว หลีกเลี่ยงแหล่งน้ำเสี่ยงตามที่ อย. ระบุ ถ้าโรงงานใช้น้ำบาดาล ควรมีผลวิเคราะห์น้ำดิบเป็นหลักฐานประกอบแผนควบคุม
2. เลือกระบบกรองที่กำจัดสารหนูได้จริง
| ระบบ | จุดเด่นตามข้อมูล อย. | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| รีเวอร์สออสโมซิส (RO) | ประสิทธิภาพสูงสุด อย. ระบุว่าขจัดสารหนูและโลหะหนักได้มากกว่า 95–99% | ต้องตรวจความสมบูรณ์ของเยื่อกรองทุกรุ่นการผลิต และล้างเยื่อกรองตามรอบ |
| แลกเปลี่ยนประจุ (Ion Exchange) | ใช้เรซินดักจับประจุของสารหนูและโลหะหนัก เหมาะกับน้ำที่มีแร่ธาตุรบกวนน้อย | วัดค่าการนำไฟฟ้าหลังกรอง ถ้าสูงขึ้นแปลว่าเรซินหมดประสิทธิภาพ ต้องฟื้นสภาพ |
| ดูดซับด้วยสารกรองเฉพาะ | อะลูมินากัมมันต์หรือสารกรองเหล็ก จับสารหนูได้ดี | ประสิทธิภาพขึ้นกับ pH และปริมาณฟลูออไรด์/ฟอสเฟตในน้ำ |
| ออกซิเดชันร่วมกับการกรอง | เหมาะกับโรงงานใหญ่ที่ใช้น้ำมาก กำจัดตะกั่ว ทองแดง แมงกานีสได้ด้วย | ไม่เหมาะกับแคดเมียม ปรอท หรือนิกเกิล |
สารหนู 3 กับสารหนู 5 ต่างกันอย่างไร: ข้อมูลกรมอนามัยที่ PPTV สรุปไว้ อธิบายว่าสารหนูในน้ำมี 2 รูปแบบหลัก สารหนู 3 (As III) กำจัดยากกว่าสารหนู 5 (As V) จึงต้องออกซิไดซ์ให้เป็นสารหนู 5 ก่อน ระบบ RO และอะลูมินากัมมันต์ใช้กับสารหนู 3 โดยตรงได้ไม่ดี โรงงานที่ใช้น้ำบาดาลควรให้แล็บช่วยประเมินชนิดสารหนูหรือออกแบบให้มีขั้นออกซิเดชันก่อนกรอง ถ้าซื้อเครื่อง RO สำเร็จรูป ให้ดูว่ารุ่นนั้นมีผลทดสอบหรือการรับรองการลดสารหนูโดยตรง เช่น รายการ Arsenic reduction ตามมาตรฐาน NSF/ANSI 58 แทนการดูแค่ความละเอียดของไส้กรอง
ไส้กรองตะกอน คาร์บอน UV และ UF ไม่ใช่ระบบหลักสำหรับลดสารหนูที่ละลายในน้ำ และน้ำที่ใส หรือค่า TDS ต่ำ ก็ใช้ยืนยันไม่ได้ว่าไม่มีสารหนู ต้องอาศัยผลตรวจวิเคราะห์เท่านั้น
3. ตรวจประสิทธิภาพระบบกรองอย่างสม่ำเสมอ
อย. แนะนำให้ตรวจคุณภาพน้ำด้วยชุดทดสอบอย่างง่ายทั้งก่อนและหลังกรองอย่างสม่ำเสมอตามความถี่ที่ อย. แนะนำในข่าว และเปลี่ยนสารกรองตามอายุการใช้งานในคู่มือ ควรบันทึกผลเป็นแบบฟอร์มของโรงงาน เพราะเป็นหลักฐานสำคัญเวลาเจ้าหน้าที่ตรวจตามเกณฑ์ GMP 420
4. ส่งตัวอย่างตรวจแล็บอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
ส่งผลิตภัณฑ์สุดท้ายตรวจวิเคราะห์ที่ห้องปฏิบัติการอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ให้ครอบคลุมสารในบัญชีแนบท้ายประกาศฉบับที่ 462 ไม่ใช่เฉพาะค่าทางกายภาพหรือจุลินทรีย์

เช็กลิสต์โรงงานน้ำดื่มและโรงน้ำแข็ง
- มีผลวิเคราะห์น้ำดิบ และรู้ว่าแหล่งน้ำอยู่ในพื้นที่เสี่ยงตามข่าว อย. หรือไม่
- ระบบกรองที่ใช้กำจัดสารหนูได้จริง (ไม่ใช่แค่กรองตะกอนหรือคาร์บอน)
- มีบันทึกการตรวจน้ำก่อนและหลังกรอง และบันทึกการเปลี่ยนสารกรองหรือเยื่อ RO
- ผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้ายครอบคลุมรายการในบัญชีแนบท้ายฉบับที่ 462
- ฉลากน้ำดื่มเป็นไปตามข้อ 10 ของประกาศและเกณฑ์ฉลากอาหาร ดูเพิ่มที่ ประกาศฉบับที่ 474 ฉลากอาหารเปลี่ยนอะไร
- ถ้ายังไม่มีใบอนุญาต ให้เริ่มจากสถานที่ผลิตตาม GMP แล้วจึงขอเลขสารบบอาหาร ดูขั้นตอนครบใน วิธีขอ อย. น้ำบริโภค น้ำแร่ธรรมชาติ และน้ำแข็ง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าต้มหรือฆ่าเชื้อแล้วปลอดภัย: UV โอโซน หรือการต้ม ฆ่าเชื้อได้ แต่ไม่กำจัดสารหนู
- ตรวจแต่จุลินทรีย์: หลายโรงงานส่งตรวจเฉพาะโคลิฟอร์ม ทำให้ไม่รู้ค่าโลหะหนักจนกว่าจะถูกสุ่มตรวจ
- ใช้ผลแล็บของเกณฑ์เก่า: รายงานที่อ้างประกาศฉบับที่ 61 หรือ 135 อาจไม่ครอบคลุมรายการในบัญชีใหม่
- ไม่เปลี่ยนสารกรองตามรอบ: ระบบที่เคยผ่านอาจหมดประสิทธิภาพโดยไม่รู้ตัว
ถ้าต้องการให้ทีมช่วยทบทวนเอกสารสถานที่ผลิตหรือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์น้ำดื่ม ดูรายละเอียดได้ที่หน้า บริการขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร (อย.) และ บริการขอเลข อย. อาหาร
เอกสารและแหล่งข้อมูลทางการ
- อย.: คุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในอาหาร-น้ำดื่ม น้ำแข็ง (20 พ.ย. 2569)
- ศูนย์ข้อมูล อย. (oryor.com): ข่าวเดียวกัน (20/11/2569)
- กองอาหาร อย.: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
- ราชกิจจานุเบกษา: บัญชีแนบท้ายประกาศฉบับที่ 462 (PDF)
- Hfocus: สธ. มอบ 4 กรม เฝ้าระวังสารหนูปนเปื้อน (ประชุม 18 พ.ย. 2569)
- ไทยนิวส์: หนองคายตรวจโรงงานน้ำดื่ม-น้ำแข็ง 168 แห่ง (20 พ.ย. 2569)
- PPTV: ข้อมูลกรมอนามัยเรื่องสารหนู 3/สารหนู 5 และเครื่องกรอง RO
- กองอาหาร อย.: กฎระเบียบน้ำบริโภค น้ำแร่ธรรมชาติ และแนวทางการอนุญาต
คำถามที่พบบ่อย
สารหนูในน้ำดื่มต้องไม่เกินเท่าไร
น้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทต้องมีสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 12 ธันวาคม 2568
ต้มน้ำแล้วกำจัดสารหนูได้ไหม
ไม่ได้ อย. ระบุชัดว่าการต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนูหรือโลหะหนักได้ ต้องใช้ระบบกรองที่ออกแบบมาเฉพาะ เช่น RO การแลกเปลี่ยนประจุ หรือสารกรองดูดซับ
โรงน้ำแข็งต้องทำตามเกณฑ์สารหนูด้วยไหม
ต้องทำ ข่าว อย. วันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่าน้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทและน้ำแข็งต้องเป็นไปตามประกาศฉบับที่ 462 ซึ่งกำหนดสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร
โรงงานน้ำดื่มต้องส่งตรวจแล็บบ่อยแค่ไหน
อย. แนะนำให้ส่งผลิตภัณฑ์ตรวจวิเคราะห์ที่ห้องปฏิบัติการอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และตรวจคุณภาพน้ำก่อนและหลังกรองด้วยชุดทดสอบอย่างง่ายเป็นประจำ
ได้ อย. น้ำดื่มตามเกณฑ์เก่าแล้ว ต้องทำอะไรเพิ่ม
ข้อ 12 ของประกาศฉบับที่ 462 ให้ผู้ที่ได้รับอนุญาตตามประกาศเดิมปรับให้เป็นไปตามประกาศใหม่ภายในสองปีนับแต่วันที่ประกาศมีผล ควรเทียบผลวิเคราะห์ล่าสุดกับบัญชีสารปนเปื้อนใหม่และปรับระบบกรองถ้าจำเป็น
ระบบกรองแบบไหนกำจัดสารหนูได้ดีที่สุด
ตามข้อมูลของ อย. ระบบรีเวอร์สออสโมซิส (RO) มีประสิทธิภาพสูงสุด ขจัดสารหนูและโลหะหนักได้มากกว่า 95–99% แต่ต้องตรวจความสมบูรณ์ของเยื่อกรองและล้างทำความสะอาดตามรอบ
10 ไมโครกรัมต่อลิตรเท่ากับกี่มิลลิกรัมต่อลิตร
10 ไมโครกรัมต่อลิตรเท่ากับ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งเป็นค่าสูงสุดของสารหนูในน้ำดื่มบรรจุขวดตามประกาศฉบับที่ 462 ถ้าแล็บรายงานเกิน 10 ไมโครกรัมต่อลิตร ถือว่าเกินเกณฑ์
น้ำใสหรือค่า TDS ต่ำแปลว่าไม่มีสารหนูใช่ไหม
ไม่ใช่ สารหนูละลายในน้ำได้ ไม่มีสี กลิ่น หรือรส น้ำใสหรือค่า TDS ต่ำจึงยืนยันไม่ได้ ต้องส่งตัวอย่างตรวจวิเคราะห์สารหนูโดยตรงที่ห้องปฏิบัติการ
สรุป: ตรวจสารหนูให้ครบก่อนถูกสุ่มตรวจ
เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มคือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตรตามประกาศฉบับที่ 462 และข่าว อย. วันที่ 20 พ.ย. 2569 ส่งสัญญาณชัดว่าจะเฝ้าระวังน้ำดื่ม น้ำแข็ง และอาหารในพื้นที่เสี่ยงอย่างต่อเนื่อง โรงงานควรทบทวนแหล่งน้ำ ระบบกรอง บันทึกการตรวจ และผลแล็บให้ครบตามบัญชีใหม่
ทีม Livilution มีประสบการณ์ 6 ปีด้านการขออนุญาต อย. ช่วยตรวจเอกสารสถานที่ผลิต ฉลาก และการยื่นขอเลขสารบบอาหาร ปรึกษาได้ที่ LINE @liviconsult · โทร 098-525-4415 · อีเมล fda.service@livilution.com หรือส่งข้อมูลผ่าน แบบฟอร์มติดต่อเรา




