Positive List สมุนไพร 2569 คืออะไร จดแจ้งแทนขึ้นทะเบียนได้อย่างไร อัปเดตฉบับที่ 5 และข่าว อย. 12 พ.ย. 2569

สรุปสั้น: Positive List สมุนไพร คือบัญชีสูตร สรรพคุณ และวิธีใช้ที่ อย. รวบรวมหลักฐานไว้แล้ว ถ้าผลิตภัณฑ์ตรงรายการทุกข้อ ยื่น “จดแจ้ง” แทน “ขึ้นทะเบียนตำรับ” ได้ ฉบับล่าสุดคือ ฉบับที่ 5 พ.ศ. 2569 (มีผล 1 ก.ย. 2569) และวันที่ 12 พ.ย. 2569 อย. เพิ่งหารือขยายบัญชีต่อ บทความนี้อธิบายว่า Positive List สมุนไพรต่างจากการขึ้นทะเบียนอย่างไร ใครได้ประโยชน์ ต้องเช็กอะไรก่อนยื่น และข่าวล่าสุดที่ผู้ประกอบการควรรู้ (ข้อมูลตรวจ 20 พฤศจิกายน 2569) อัปเดตล่าสุด 20 พ.ย. 2569 · เรียบเรียงโดยทีมที่ปรึกษา อย. Livilution จากหน้ากฎหมายของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพรและข่าวทางการของ อย. (ลิงก์แหล่งข้อมูลท้ายบทความ)

Positive List สมุนไพร คืออะไร

ภายใต้พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ผลิตหรือนำเข้าเพื่อขาย ต้องได้รับอนุญาตตามช่องทางใดช่องทางหนึ่ง คือ ขึ้นทะเบียนตำรับ แจ้งรายละเอียด หรือจดแจ้ง ช่องทางไหนใช้ได้ขึ้นกับประเภท ความเสี่ยง และข้อความสรรพคุณของผลิตภัณฑ์ Positive List หรือ “บัญชีรายการอ้างอิงสรรพคุณของผลิตภัณฑ์สมุนไพร” คือรายการที่ อย. รวบรวมหลักฐานด้านคุณภาพ ความปลอดภัย และประสิทธิผลไว้แล้ว ระบุทั้งชื่อ ประเภท สูตรตำรับ ปริมาณ สรรพคุณ ข้อบ่งใช้ วิธีใช้ และเงื่อนไข ผู้ประกอบการที่ทำสินค้าตรงตามรายการจึงอ้างอิงข้อมูลนี้ได้ ไม่ต้องทำวิจัยซ้ำเอง บัญชีนี้ออกเป็นประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ชื่อ ประเภท ชนิดหรือลักษณะของผลิตภัณฑ์สมุนไพรซึ่งการผลิตหรือนำเข้าเพื่อขายต้องได้รับใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับ ใบรับแจ้งรายละเอียดหรือใบรับจดแจ้ง และชื่อ ปริมาณและเงื่อนไขของวัตถุที่อาจใช้เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์สมุนไพร สำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ขอจดแจ้ง ประกาศหลักออกปี 2564 และแก้ไขเพิ่มเติมมาหลายฉบับ รายการในบัญชีครอบคลุมทั้งตำรับยาแผนไทย ยาพัฒนาจากสมุนไพร และผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อสุขภาพ แต่ละรายการกำหนดสูตร ปริมาณสารสำคัญ สรรพคุณ ขนาดและวิธีใช้ และคำเตือนไว้ล่วงหน้า วิธีค้นที่สะดวกคือเปิดประกาศฉบับล่าสุดจากหน้ากฎหมายของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร หรือใช้ ชุดข้อมูลรายการ Positive List (CSV) ของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ช่วยกรองชื่อสมุนไพรก่อน แล้วค่อยเทียบกับตัวประกาศ เพราะประกาศในราชกิจจานุเบกษาคือฉบับที่ใช้อ้างอิงทางกฎหมาย สินค้าที่ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์สมุนไพร แม้มีส่วนผสมสมุนไพร เช่น โลชั่นเพื่อความสวยงามเป็นเครื่องสำอาง หรือเครื่องดื่มสมุนไพรทั่วไปเป็นอาหาร จะไม่ใช้ Positive List นี้ ต้องไปตามกฎหมายของผลิตภัณฑ์นั้น

อัปเดต Positive List สมุนไพร 2569: ฉบับที่ 4, ฉบับที่ 5 และข่าวเดือน พ.ย. 2569

วันที่ เหตุการณ์ แหล่งข้อมูล
10 ก.พ. 2569 ประกาศ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2569 มีผลใช้บังคับ อย. แถลงว่าเพิ่มรายการ 99 รายการ ครอบคลุมยาแผนไทย ผลิตภัณฑ์เสริมสุขภาพ และเวชสำอาง ข่าว อย. 17 ก.พ. 2569
31 ส.ค. 2569 (มีผล 1 ก.ย. 2569) ประกาศ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2569 และในวันเดียวกันมีประกาศ อย. ยกเว้นลูกประคบ สมุนไพรสำหรับแช่เท้า และสมุนไพรสำหรับอบตัว ไม่ต้องขอใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับ ใบรับแจ้งรายละเอียด หรือใบรับจดแจ้ง ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด หน้ากฎหมาย กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร
12 พ.ย. 2569 อย. และกองผลิตภัณฑ์สมุนไพรประชุมกับหน่วยงานวิจัยและหน่วยทุน เช่น สกสว. สอวช. วช. นักวิจัย สวทช. (BIOTEC/NANOTEC) และสมาคมผู้ผลิต เพื่อยกระดับบัญชี Positive List ภายใต้แนวคิด “ตลาดนำการวิจัย” (Market Driven Research) ข่าว อย. 13 พ.ย. 2569
16 พ.ย. 2569 (มีผล 14 ก.พ. 2570) ประกาศกระทรวงสาธารณสุขใหม่ เรื่อง กำหนดคุณสมบัติ จำนวน หลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขเกี่ยวกับการปฏิบัติงานของผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการในสถานที่ผลิต นำเข้า ขาย และเก็บรักษาผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2569 (เกี่ยวข้องกับสถานที่ของผู้ยื่นจดแจ้ง) หน้ากฎหมาย กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร
ตัวอย่างรายการที่ อย. ยกไว้ในข่าวเพิ่ม 99 รายการ (ก.พ. 2569) เช่น สารสกัดขมิ้นชันชนิดเม็ด/แคปซูลสำหรับคุมระดับน้ำตาลในผู้มีภาวะก่อนเบาหวาน สารสกัดบัวบกช่วยเสริมความจำระยะสั้นในผู้สูงอายุ ครีมสารสกัดกัญชา/กัญชงช่วยลดความรุนแรงของสิว สารสกัดดอกดาวเรืองเป็นแหล่งลูทีน และตำรับยาแผนไทยที่มีกระท่อมสำหรับบรรเทาท้องเสียชนิดไม่ติดเชื้อ ทั้งนี้ การใช้จริงต้องตรงตามสูตร ปริมาณ และเงื่อนไขในประกาศ ไม่ใช่แค่ใช้สมุนไพรชนิดเดียวกัน ข่าวการประชุมวันที่ 12 พ.ย. 2569 ยังไม่ใช่ประกาศใหม่ เป็นสัญญาณว่า อย. จะเพิ่มรายการตามความต้องการของตลาดต่อไป ผู้ประกอบการที่มีสูตรยังไม่อยู่ในบัญชีควรติดตามหน้ากฎหมายของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพรเป็นระยะ อีกเรื่องที่ใหม่กว่าและมีผลจริงกับผู้ยื่นจดแจ้ง คือประกาศวันที่ 16 พ.ย. 2569 เรื่องผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการในสถานที่ผลิต นำเข้า ขาย และเก็บรักษาผลิตภัณฑ์สมุนไพร ซึ่งมีผลวันที่ 14 ก.พ. 2570 ถ้าคุณกำลังเตรียมขอใบอนุญาตสถานที่เพื่อใช้ช่องทางจดแจ้ง ควรอ่านคุณสมบัติและจำนวนผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการในประกาศนี้ไปพร้อมกัน
ผู้ประกอบการไทยเทียบสูตรผลิตภัณฑ์สมุนไพรกับเอกสารก่อนยื่นจดแจ้ง

จดแจ้ง แจ้งรายละเอียด และขึ้นทะเบียนตำรับ ต่างกันอย่างไร

พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพรมีช่องทางอนุญาตตัวผลิตภัณฑ์ 3 ระดับ Positive List เกี่ยวกับ 2 ช่องทางแรกโดยตรง
ประเด็น จดแจ้ง (ตรง Positive List) แจ้งรายละเอียด ขึ้นทะเบียนตำรับ
ใช้เมื่อ สูตร สรรพคุณ และเงื่อนไขตรงรายการทุกข้อ ต่างจากรายการในบางเรื่องที่ประกาศอนุญาตให้ต่างได้ โดยไม่กระทบคุณภาพ ความปลอดภัย และประสิทธิผล สูตรสารสำคัญหรือสรรพคุณออกนอกกรอบบัญชี
ข้อมูลที่ต้องใช้ อ้างอิงข้อมูลที่ อย. รวบรวมไว้แล้ว อ้างอิงรายการในบัญชี + หลักฐานว่าส่วนที่ต่างไม่กระทบ ข้อมูลคุณภาพ ความปลอดภัย และประสิทธิผลของตำรับเอง
ความยืดหยุ่นของสูตร น้อยที่สุด ปานกลาง ตามเรื่องที่ประกาศเปิดให้ มากที่สุด ถ้ามีหลักฐานรองรับ
ภาระวิจัยและต้นทุน ต่ำที่สุด ปานกลาง สูงที่สุด
เหมาะกับ SME ที่อยากใช้สูตรมาตรฐาน แบรนด์ที่ต้องปรับชื่อหรือรายละเอียดบางส่วน แบรนด์ที่มีงานวิจัยหรือสูตรเฉพาะ
สรุปง่าย ๆ คือ Positive List ลดภาระเอกสารและต้นทุนวิจัย แลกกับความยืดหยุ่นของสูตร ก่อนปรับสูตรให้ต่างจากคู่แข่ง ให้เช็กก่อนว่าการปรับนั้นทำให้ช่องทางเปลี่ยนจากจดแจ้งไปเป็นแจ้งรายละเอียดหรือขึ้นทะเบียนตำรับหรือไม่

ตัวอย่างสมมติ: แบรนด์อยากทำแคปซูลสารสกัดขมิ้นชัน

สมมติ SME รายหนึ่งมีใบอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรแล้ว และอยากออกแคปซูลสารสกัดขมิ้นชัน ซึ่งเป็นตัวอย่างที่ อย. ยกไว้ในข่าวเพิ่ม 99 รายการ วิธีคิดทีละขั้นคือ
  1. หารายการที่ใกล้ที่สุด ในประกาศฉบับล่าสุด แล้วจดสูตร ปริมาณสารสำคัญ สรรพคุณ ขนาดใช้ และคำเตือนของรายการนั้น
  2. ถ้าทุกอย่างตรง รวมถึงข้อความสรรพคุณบนฉลาก → ช่องทาง จดแจ้ง
  3. ถ้าต่างเฉพาะเรื่องที่ประกาศเปิดให้ต่างได้ → อาจเป็นช่องทาง แจ้งรายละเอียด ต้องตรวจรายการเรื่องที่ต่างได้ในประกาศก่อนยื่น
  4. ถ้าเพิ่มสมุนไพรตัวที่สอง เปลี่ยนสารสำคัญ หรืออยากเคลมสรรพคุณอื่น → ส่วนใหญ่ต้อง ขึ้นทะเบียนตำรับ
จากงานที่ทีมเราทำมา 6 ปี จุดที่ทำให้งานสะดุดบ่อยที่สุดคือฝ่ายการตลาดเขียนสรรพคุณเกินรายการก่อนที่สูตรจะยืนยัน จึงควรล็อกข้อความฉลากให้ตรงประกาศก่อนออกแบบบรรจุภัณฑ์

ก่อนยื่นจดแจ้งตาม Positive List สมุนไพร ต้องเช็กอะไร

1) สถานที่ผลิตหรือนำเข้าต้องได้รับอนุญาตก่อน

การจดแจ้งผลิตภัณฑ์ทำได้เมื่อผู้ยื่นมีใบอนุญาตผลิตหรือนำเข้าผลิตภัณฑ์สมุนไพรแล้ว ถ้ายังไม่มี ต้องเริ่มจากเรื่องสถานที่ก่อน สถานที่ผลิตต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์การผลิตที่ดี (GMP) ผลิตภัณฑ์สมุนไพร และเตรียมผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการให้ตรงประกาศใหม่ 16 พ.ย. 2569 ดู บริการขออนุญาตสถานที่ผลิต/นำเข้า

2) เทียบสูตรกับรายการในประกาศทีละข้อ

เช็กชื่อสมุนไพร ส่วนที่ใช้ รูปแบบผลิตภัณฑ์ (เม็ด แคปซูล ครีม ฯลฯ) ปริมาณต่อหน่วย สรรพคุณ ข้อบ่งใช้ วิธีใช้ คำเตือน และเงื่อนไขอื่นในประกาศ ต้องตรงทุกข้อ

3) วัตถุดิบต้องมีเอกสารรองรับ

เตรียมข้อมูลวัตถุดิบ เช่น ข้อกำหนดคุณภาพ และผลวิเคราะห์ ตามที่ประกาศและระบบยื่นกำหนด สารสกัดที่ระบุสัดส่วนหรือสารสำคัญต้องมีหลักฐานว่าตรงกับเงื่อนไข

4) ชื่อผลิตภัณฑ์ต้องเป็นไปตามเงื่อนไขในประกาศ

ผลิตภัณฑ์ที่จดแจ้งตั้งชื่อแบรนด์ได้ไม่อิสระเท่าสินค้าทั่วไป ต้องตรวจเงื่อนไขการตั้งชื่อในประกาศ (เช่น การใช้ชื่อตามรายการในบัญชีประกอบชื่อการค้า) ก่อนจดเครื่องหมายการค้าหรือสั่งพิมพ์กล่อง

5) ฉลากและโฆษณาต้องใช้ข้อความตามที่ได้รับ

สรรพคุณบนฉลากและในโฆษณาต้องไม่เกินที่จดแจ้ง และต้องติดตาม ร่างแก้ไขประกาศฉลากผลิตภัณฑ์สมุนไพร (ฉบับที่ 2) ที่เปิดรับฟังถึง 4 ธ.ค. 2569 ด้วย

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่าใช้สมุนไพรชนิดเดียวกันก็ใช้ Positive List ได้ ต้องตรงทั้งสูตร ปริมาณ และรูปแบบ ไม่ใช่แค่ชื่อพืช
  • เพิ่มสรรพคุณเองบนฉลากหรือในรีวิว เช่น เขียนว่ารักษาโรค ทั้งที่รายการระบุเพียงบรรเทาหรือช่วยเสริม เสี่ยงผิดกฎหมายโฆษณา
  • สับสนระหว่างผลิตภัณฑ์สมุนไพรกับอาหารเสริมหรือเครื่องสำอาง สินค้าคล้ายกันอาจอยู่ใต้กฎหมายคนละฉบับ ถ้าเป็นเครื่องสำอางทั่วไปดู บริการจดแจ้งเครื่องสำอาง ถ้าเป็นอาหารดู บริการขอเลข อย. อาหาร
  • ใช้สูตรจากประกาศฉบับเก่า เช่น ไฟล์รายการ Positive List ตามประกาศฉบับที่ 3 พ.ศ. 2566 ที่ยังเผยแพร่อยู่ในหน้าเอกสารอบรมของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร ทั้งที่ประกาศฉบับที่ 4 พ.ศ. 2569 ปรับบัญชีไปแล้ว ควรเช็กฉบับล่าสุดในหน้ากฎหมายทุกครั้งก่อนยื่น
อ่านเพิ่ม: ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ถูกกฎหมายต้องขออนุญาตแบบไหน

คำถามที่พบบ่อย

Positive List สมุนไพร ฉบับล่าสุดคือฉบับไหน

ณ วันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 หน้ากฎหมายของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร อย. แสดงประกาศ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2569 ลงวันที่ 31 สิงหาคม 2569 มีผล 1 กันยายน 2569 เป็นฉบับล่าสุด

ผลิตภัณฑ์ตรง Positive List แล้ว ไม่ต้องขออนุญาตเลยใช่ไหม

ไม่ใช่ ยังต้องยื่นจดแจ้งกับ อย. และผู้ยื่นต้องมีใบอนุญาตผลิตหรือนำเข้าผลิตภัณฑ์สมุนไพรก่อน Positive List แค่ทำให้ใช้ช่องทางจดแจ้งแทนการขึ้นทะเบียนตำรับได้

ปรับสูตรเล็กน้อยจาก Positive List ได้ไหม

ถ้าสูตร ปริมาณ หรือสรรพคุณไม่ตรงตามประกาศ จะใช้ช่องทางจดแจ้งไม่ได้ ถ้าต่างเฉพาะเรื่องที่ประกาศอนุญาตและไม่กระทบคุณภาพ ความปลอดภัย และประสิทธิผล อาจใช้ช่องทางแจ้งรายละเอียด ถ้าเปลี่ยนสารสำคัญหรือสรรพคุณต้องขึ้นทะเบียนตำรับ

ลูกประคบ สมุนไพรแช่เท้า สมุนไพรอบตัว ต้องจดแจ้งไหม

ตามประกาศ อย. ลงวันที่ 31 ส.ค. 2569 (มีผล 1 ก.ย. 2569) ผลิตภัณฑ์ 3 ประเภทนี้ได้รับยกเว้น ไม่ต้องขอใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับ ใบรับแจ้งรายละเอียด หรือใบรับจดแจ้ง แต่ต้องทำตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในประกาศนั้น

การประชุม อย. วันที่ 12 พ.ย. 2569 มีผลต่อผู้ประกอบการทันทีไหม

ยังไม่มีผลทางกฎหมายทันที เป็นการหารือเพื่อยกระดับบัญชี Positive List ร่วมกับหน่วยงานวิจัยและภาคเอกชน รายการใหม่จะมีผลเมื่อออกเป็นประกาศกระทรวงสาธารณสุข

Positive List สมุนไพร ต่างจาก Positive List เครื่องมือแพทย์ไหม

ต่างกัน เป็นคนละกฎหมายและคนละบัญชี Positive List เครื่องมือแพทย์ใช้กับเครื่องมือแพทย์ความเสี่ยงต่ำที่จดแจ้ง อ่านเพิ่มที่ ยื่นคำขอแบบ Positive List เครื่องมือแพทย์

สรุป

Positive List สมุนไพรเป็นทางลัดที่ถูกกฎหมายสำหรับ SME ที่อยากออกผลิตภัณฑ์สมุนไพรจากสูตรที่มีหลักฐานแล้ว เงื่อนไขสำคัญคือสินค้าต้องตรงรายการทุกข้อ ผู้ยื่นต้องมีใบอนุญาตสถานที่ และฉลากกับโฆษณาต้องไม่เกินสรรพคุณที่จดแจ้ง ตอนนี้ฉบับล่าสุดคือฉบับที่ 5 พ.ศ. 2569 อย. กำลังขยายบัญชีต่อ และผู้ที่เตรียมสถานที่ควรอ่านประกาศผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการ 16 พ.ย. 2569 ไปพร้อมกัน
อยากรู้ว่าสูตรสมุนไพรของคุณเข้า Positive List หรือไม่? ทีม Livilution ประสบการณ์ 6 ปี ช่วยเทียบสูตรกับประกาศ เตรียมเอกสารสถานที่และผลิตภัณฑ์ให้ก่อนยื่น LINE @liviconsult · โทร 098-525-4415 (ปรึกษา อย.) · 064-986-5445 (ที่ปรึกษา มอก.) · อีเมล fda.service@livilution.com · หรือกรอก แบบฟอร์มติดต่อ
แชร์บทความนี้....
Livilution เป็นบริษัทที่ปรึกษาเอกชนที่ให้บริการรับดำเนินการด้านเอกสารเท่านั้น ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งหรือเว็บไซต์อย่างเป็นทางการของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.), สมอ. หรือหน่วยงานราชการใดๆ
ข้อมูลในเว็บไซต์นี้นำเสนอเพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมาย การเงิน หรือวิชาชีพ ผลลัพธ์อาจแตกต่างกันไป ทางเรารับผิดชอบเฉพาะข้อมูล ณ วันที่เผยแพร่