ยาผีบอกคืออะไร อย. เตือนอะไร และผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ถูกกฎหมายต้องขออนุญาตแบบไหน

สรุปสั้น: ยาผีบอก คือผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าเป็นสูตรลับหรือสูตรศักดิ์สิทธิ์ที่รักษาได้สารพัดโรค แต่ไม่แสดงสูตร ไม่แสดงผู้ผลิต และไม่มีเลขทะเบียนที่ตรงกับประเภทสินค้า เมื่อ 30 ตุลาคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ออกข่าวเตือนภัยผู้สูงอายุถึงยาผีบอกที่ติดเลข อย. ของผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และอาจมีสารสเตียรอยด์ปน ผู้ประกอบการที่อยากขายยาสมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรอย่างถูกต้องจึงควรเข้าใจว่าสินค้าแต่ละแบบต้องขออนุญาตแบบไหน

บทความนี้สรุปข้อเท็จจริงจากข่าวของ อย. และข้อมูลบนเว็บไซต์กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร เพื่อให้ทั้งผู้บริโภค ผู้สูงอายุและครอบครัว รวมถึงผู้ขาย แยกสินค้าที่อ้างสูตรลับออกจากผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ได้รับอนุญาตได้ และไม่หลงเชื่อโฆษณาเกินจริง และรู้ว่าเจ้าของแบรนด์ต้องเริ่มจากตรงไหน

ยาผีบอกคืออะไร ทำไม อย. ต้องออกมาเตือน

คำว่า “ยาผีบอก” ใช้เรียกยาหรือผลิตภัณฑ์ที่ผู้ขายอ้างว่าได้สูตรมาจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ความฝัน หรือภูมิปัญญาลับ โดยไม่มีข้อมูลตำรับที่ตรวจสอบได้ จุดที่อันตรายคือผู้ซื้อไม่รู้ว่าในแคปซูลมีอะไร และบ่อยครั้งผู้ขายโฆษณาว่ารักษาได้ทุกโรค ทำให้ผู้ป่วยโรคเรื้อรังหยุดยาเดิมหรือกินในปริมาณที่ไม่ปลอดภัย

ข่าวแจกของ อย. ฉบับที่ 14 ปีงบประมาณ 2570 ลงวันที่ 30 ตุลาคม 2569 เรื่อง อย. เตือนภัย ยาผีบอก อ้างสูตรลับหลอกผู้สูงอายุ ระบุสิ่งที่ตรวจพบไว้ดังนี้

• ผลิตภัณฑ์เป็นแคปซูลบรรจุในถุงใส มีสติกเกอร์ระบุเลข อย. ในรูปแบบผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
• ไม่แสดงสูตรส่วนประกอบและไม่แสดงชื่อผู้ผลิต
• ผู้ขายแนะนำให้รับประทานครั้งละ 3–10 แคปซูล และอ้างว่ารักษาได้ครอบจักรวาล
• มีการกล่าวอ้างว่าเป็นสูตรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และขายผ่านกลุ่ม LINE แบบปิด

อย. เตือนว่าผลิตภัณฑ์ลักษณะนี้มีความเสี่ยงที่จะลักลอบผสมสารสเตียรอยด์ ซึ่งอาจทำให้ภูมิคุ้มกันลดลง ติดเชื้อโรคได้ง่าย และรุนแรงถึงขั้นติดเชื้อในกระแสเลือด อย. ยังย้ำว่าผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่สามารถรักษาโรคได้ และแนะนำให้ซื้อยาจากร้านขายยาที่ได้รับอนุญาต โดย อย. ประสานเจ้าหน้าที่ตำรวจเพื่อดำเนินการกับผู้ขาย

สัญญาณเตือนว่าสินค้าอาจเป็นยาผีบอก

สิ่งที่พบ	ทำไมจึงน่าสงสัย
อ้างว่ารักษาได้ทุกโรค หรือสูตรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์	ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตต้องมีข้อบ่งใช้ตามที่ได้รับอนุมัติ ไม่ใช่รักษาครอบจักรวาล
ใช้เลข อย. อาหารหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร แต่โฆษณาว่ารักษาโรค	อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา จึงอ้างสรรพคุณรักษาโรคไม่ได้
บรรจุถุงใส ไม่มีฉลาก ไม่มีชื่อผู้ผลิต	ตรวจสอบย้อนกลับไม่ได้ว่าใครผลิต ผลิตที่ไหน และมีส่วนประกอบอะไร
ขายในกลุ่มลับ ให้กินครั้งละหลายเม็ด	ไม่มีเภสัชกรหรือผู้ประกอบวิชาชีพให้คำแนะนำ เสี่ยงได้รับสารเกินขนาด
กินแล้วอาการดีขึ้นเร็วผิดปกติ	อาจเป็นผลของสารสเตียรอยด์ที่ลักลอบผสม ไม่ใช่ตัวยาจากสมุนไพร

ถ้าพบเลข อย. บนสินค้า ให้ตรวจสอบว่าเลขนั้นตรงกับชื่อผลิตภัณฑ์และประเภทสินค้าจริงหรือไม่ อ่านวิธีสังเกตเพิ่มเติมได้ในบทความ เลข อย. ปลอมกับเลขที่ถูกต้องต่างกันอย่างไร

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ถูกกฎหมายมีกี่แบบ

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรในไทยอยู่ภายใต้การกำกับของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร เว็บไซต์ของกองแยกช่องทางการอนุญาตออกเป็น 3 รูปแบบหลัก ซึ่งได้เอกสารต่างกัน

ช่องทาง	เอกสารที่ได้รับ	เหมาะกับ
การขึ้นทะเบียนตำรับ	ใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับผลิตภัณฑ์สมุนไพร	ผลิตภัณฑ์ที่กฎหมายกำหนดชนิดหรือลักษณะให้ต้องขึ้นทะเบียนตำรับ เช่น ยาจากสมุนไพรที่มีข้อบ่งใช้ทางการรักษา
การแจ้งรายละเอียด	ใบรับแจ้งรายละเอียด	ผลิตภัณฑ์ที่อยู่ในกลุ่มที่กำหนดให้แจ้งรายละเอียด
การจดแจ้ง	ใบรับจดแจ้ง	ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีความเสี่ยงต่ำตามประกาศที่กำหนด

ช่องทางที่ต้องใช้ขึ้นกับชนิดและลักษณะของผลิตภัณฑ์ตามประกาศที่กองผลิตภัณฑ์สมุนไพรเผยแพร่ เช่น ประกาศเรื่องชนิดหรือลักษณะของผลิตภัณฑ์สมุนไพรซึ่งการผลิตหรือนำเข้าเพื่อขายต้องได้รับใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับ และยังมีกลุ่มที่ได้รับยกเว้นบางประเภท เช่น สมุนไพรสำหรับอบตัวตามที่ประกาศกำหนด ผู้ประกอบการจึงควรเริ่มจากการจัดประเภทสินค้าให้ถูกก่อนเตรียมเอกสาร

ยาสมุนไพรต่างจากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอย่างไร

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็นอาหารตามกฎหมายอาหาร ใช้เพื่อเสริมจากการรับประทานอาหารปกติ และห้ามอ้างว่ารักษา บรรเทา หรือป้องกันโรค ส่วนยาจากสมุนไพรที่ขึ้นทะเบียนตำรับแล้วจะมีข้อบ่งใช้ตามที่ได้รับอนุมัติ กรณีข่าวยาผีบอกจึงผิดตั้งแต่ใช้เลขผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมาขายในฐานะยารักษาโรค ผู้ที่ทำชาสมุนไพรหรือเครื่องดื่มสมุนไพรควรอ่าน ชาสมุนไพรต้องขอ อย. แบบไหน ประกอบ เพราะสินค้าบางตัวอาจเข้าข่ายอาหาร บางตัวอาจเข้าข่ายผลิตภัณฑ์สมุนไพร

สถานที่ผลิตหรือนำเข้าต้องได้รับอนุญาตด้วย

นอกจากตัวผลิตภัณฑ์ เว็บไซต์กองผลิตภัณฑ์สมุนไพรยังมีหมวดการขออนุญาตผลิตหรือนำเข้า การแจ้งการผลิตหรือนำเข้า และการรับรองมาตรฐานสถานที่ผลิต หมายความว่าผู้ที่ผลิตหรือนำเข้าเพื่อขายต้องดูทั้งสองส่วน คือ สถานที่และตัวผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่ขอเฉพาะเลขบนฉลากอย่างเดียว

ยาแผนโบราณและยาจากสมุนไพรที่ได้รับอนุญาตถูกต้องจะแสดงเลขทะเบียนตำรับยาหรือเลขที่ได้รับอนุญาตตามประเภทไว้บนฉลาก ซึ่งต่างจากยาผีบอกที่มักมีเพียงสติกเกอร์เลขของผลิตภัณฑ์อื่น หรือไม่มีฉลากเลย

ผู้ประกอบการที่อยากขายยาสมุนไพรต้องเริ่มอย่างไร

1. กำหนดว่าสินค้าคืออะไร ดูรูปแบบ ส่วนประกอบ วิธีใช้ และสิ่งที่ต้องการกล่าวอ้าง เพื่อแยกว่าเป็นอาหาร เครื่องสำอาง หรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร
2. เลือกช่องทางอนุญาต ตรวจตามประกาศของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพรว่าเข้าข่ายขึ้นทะเบียนตำรับ แจ้งรายละเอียด หรือจดแจ้ง
3. เตรียมสถานที่ผลิตหรือผู้ผลิตรับจ้าง ใช้โรงงานที่ได้รับอนุญาตและผ่านมาตรฐานสถานที่ผลิต หรือขออนุญาตนำเข้าหากผลิตในต่างประเทศ
4. เตรียมข้อมูลตำรับ สูตรส่วนประกอบ ปริมาณ วิธีผลิต ผลวิเคราะห์ และหลักฐานสนับสนุนข้อความที่จะใช้บนฉลาก
5. ออกแบบฉลากและโฆษณาให้ตรงกับที่ได้รับอนุญาต ห้ามเติมสรรพคุณเกินจริง ห้ามใช้คำว่ารักษาได้ทุกโรค และห้ามอ้างความศักดิ์สิทธิ์
6. ตรวจสอบเลขในฐานข้อมูล หลังได้รับอนุญาต ให้ตรวจว่าข้อมูลในฐานข้อมูลของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพรตรงกับสินค้าที่วางขายจริง

สำหรับสินค้าที่เป็นอาหารหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ควรดูข้อห้ามด้านโฆษณาในบทความ คำห้ามใช้ในโฆษณาอาหาร และกรณีนำเข้าผลิตภัณฑ์เสริมอาหารให้ดู ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารนำเข้าที่ปลอมปน

ร้านค้าและผู้ขายออนไลน์ควรเช็กอะไร

ผู้ขายปลีก ตัวแทนจำหน่าย และร้านค้าออนไลน์มีส่วนรับผิดชอบเช่นกัน เพราะเป็นคนนำสินค้าไปถึงผู้บริโภค ก่อนรับสินค้าสมุนไพรมาขายควรตรวจอย่างน้อยดังนี้

• ฉลากมีชื่อผลิตภัณฑ์ ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า และเลขที่ได้รับอนุญาตตรงกับประเภทสินค้า
• เลขที่แสดงบนฉลากค้นเจอในฐานข้อมูลของ อย. และชื่อสินค้าตรงกัน
• ข้อความโฆษณาที่ผู้ผลิตส่งมาให้ใช้ ไม่อ้างรักษาโรคเกินกว่าที่ได้รับอนุญาต
• มีเอกสารการซื้อขายที่ระบุแหล่งที่มา เพื่อใช้ชี้แจงได้หากถูกตรวจสอบ
• ไม่รับสินค้าที่แบ่งบรรจุใส่ถุงใสหรือขวดเปล่าที่ไม่มีฉลาก

ผู้บริโภคที่ซื้อผลิตภัณฑ์ลักษณะนี้ไปแล้ว ควรหยุดใช้ และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ใช้ต่อเนื่องและมีอาการผิดปกติ เพราะการหยุดสารสเตียรอยด์ทันทีก็อาจมีผลต่อร่างกายได้ จึงควรหยุดภายใต้การดูแลของแพทย์

หากมีอาการรุนแรง เช่น มีไข้ร่วมกับอ่อนเพลียมาก ควรไปโรงพยาบาลและนำผลิตภัณฑ์ที่ใช้ไปให้แพทย์ดูด้วย เพื่อให้ประเมินได้ว่าอาการเกี่ยวกับการใช้ยาหรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

ยาผีบอกผิดกฎหมายไหม

ผลิตภัณฑ์ที่ไม่แสดงสูตร ไม่แสดงผู้ผลิต และใช้เลขผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมาขายโดยอ้างรักษาโรค ไม่ตรงกับสิ่งที่ได้รับอนุญาต อย. จึงออกข่าวเตือนและประสานตำรวจเพื่อดำเนินการกับผู้ขาย

สินค้ามีเลข อย. แล้ว แปลว่าเป็นยาที่รักษาโรคได้ใช่ไหม

ไม่ใช่ เลขของอาหารหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ได้รับรองว่ารักษาโรคได้ อย. ย้ำว่าผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่สามารถรักษาโรค ต้องดูว่าเลขตรงกับประเภทสินค้าและชื่อสินค้าจริง

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้องขออนุญาตแบบไหน

กองผลิตภัณฑ์สมุนไพรแบ่งเป็นการขึ้นทะเบียนตำรับ การแจ้งรายละเอียด และการจดแจ้ง ขึ้นกับชนิดและลักษณะผลิตภัณฑ์ตามประกาศที่กำหนด ควรจัดประเภทสินค้าก่อนเตรียมเอกสาร

ขายยาสมุนไพรในกลุ่ม LINE ได้ไหม

ช่องทางขายไม่ใช่ประเด็นหลัก แต่สินค้าต้องได้รับอนุญาตถูกประเภท มีฉลากครบ และข้อความโฆษณาต้องไม่เกินกว่าที่ได้รับอนุญาต การขายในกลุ่มปิดที่อ้างรักษาได้ทุกโรคเป็นลักษณะที่ อย. เตือน

ถ้าสงสัยว่าซื้อยาผีบอกควรทำอย่างไร

หยุดใช้ เก็บสินค้าและหลักฐานการซื้อไว้ ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร และแจ้งข้อมูลต่อ อย. เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบ

ให้ Livilution ช่วยวางแผนขออนุญาตผลิตภัณฑ์สมุนไพรและอาหาร

Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ในงานขออนุญาตกับ อย. เราช่วยจัดประเภทสินค้า ตรวจสูตรและฉลาก วางแผนเอกสาร และประสานกับผู้ผลิต สำหรับสินค้าที่เข้าข่ายอาหารหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ดู บริการขอ อย. อาหาร และเรื่องสถานที่ผลิตหรือนำเข้า ดู บริการขออนุญาตสถานที่

ส่งรายละเอียดสินค้าสมุนไพรของคุณมาให้เราช่วยประเมินเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415

แหล่งอ้างอิง

• อย. ข่าวแจก ฉบับที่ 14 ปีงบประมาณ 2570 (30 ต.ค. 2569) อย. เตือนภัย “ยาผีบอก” อ้างสูตรลับหลอกผู้สูงอายุ: fda.moph.go.th
• กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา: herbal.fda.moph.go.th

ข้อมูล ณ วันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี