ขอ อย. ไอศกรีมต้องผ่านเกณฑ์อะไร สรุปประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 354 ชนิดไอศกรีม กรรมวิธีผลิต และฉลาก

สรุปสั้น: ใครจะขอ อย. ไอศกรีม ต้องเริ่มจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 354) พ.ศ. 2556 เรื่อง ไอศกรีม ซึ่งกำหนดให้ไอศกรีมเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน แบ่งไอศกรีมเป็น 5 ชนิด กำหนดกรรมวิธีผ่านความร้อนและแช่เยือกแข็ง เกณฑ์มันเนยและเชื้อจุลินทรีย์ ห้ามใช้วัตถุกันเสีย และให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าปฏิบัติตามหลักเกณฑ์วิธีการผลิต ภาชนะบรรจุ และฉลาก

บทความนี้สรุปจากตัวประกาศในราชกิจจานุเบกษาและหน้ากฎหมายอาหารของกองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เหมาะกับผู้ที่จะเปิดแบรนด์ไอศกรีม ไอศกรีมโฮมเมดที่จะขายส่ง ผู้รับจ้างผลิต และผู้นำเข้าไอศกรีม

ไอศกรีมเป็นอาหารประเภทไหนตามกฎหมาย

ประกาศฉบับที่ 354 ลงวันที่ 26 มิถุนายน 2556 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 130 ตอนพิเศษ 87 ง วันที่ 24 กรกฎาคม 2556 และยกเลิกประกาศฉบับที่ 222 (พ.ศ. 2544) กับฉบับที่ 257 (พ.ศ. 2545) เรื่องไอศกรีมฉบับเดิม ข้อ 2 กำหนดให้ไอศกรีมเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน ซึ่งหมายความว่าไอศกรีมที่ผลิตหรือนำเข้าเพื่อจำหน่ายต้องผ่านเกณฑ์คุณภาพตามประกาศนี้ และต้องมีเลขสารบบอาหารแสดงบนฉลาก

ข้อ 11 ของประกาศยังระบุว่าผู้ที่ได้รับใบสำคัญตามประกาศฉบับเดิมใช้เลขสารบบอาหารเดิมต่อไปได้ โดยถือว่าได้จดทะเบียนอาหารตามประกาศฉบับนี้แล้ว ทั้งนี้ กองอาหารยังมีประกาศ อย. เรื่องคำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุข 7 ฉบับ ซึ่งรวมเรื่องไอศกรีมไว้ด้วย ควรอ่านควบคู่กัน ส่วนรูปแบบคำขอที่ใช้ยื่น อ่านพื้นฐานได้ใน สบ.5 และ สบ.7 ต่างกันอย่างไร

ไอศกรีม 5 ชนิดตาม ป.สธ. 354

ชนิด	ความหมายตามประกาศ (สรุป)
1. ไอศกรีมนม	ทำโดยใช้นมหรือผลิตภัณฑ์ที่ได้จากนม
2. ไอศกรีมดัดแปลง	ไอศกรีมนมที่ใช้ไขมันชนิดอื่นแทนมันเนยทั้งหมดหรือบางส่วน หรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีไขมันซึ่งไม่ได้มาจากนม
3. ไอศกรีมผสม	ไอศกรีมชนิดที่ 1 หรือ 2 ที่มีผลไม้หรือวัตถุอื่นที่เป็นอาหารผสมอยู่
4. ไอศกรีมชนิดเหลว แห้ง หรือผง	ไอศกรีมชนิดที่ 1 ถึง 3 ในรูปแบบเหลว แห้ง หรือผง
5. ไอศกรีมหวานเย็น	ทำโดยใช้น้ำและน้ำตาล อาจมีวัตถุอื่นที่เป็นอาหารผสม

ไอศกรีมทุกชนิดอาจใส่วัตถุแต่งกลิ่น รส และสีได้ การระบุชนิดให้ถูกตั้งแต่ต้นสำคัญมาก เพราะเกณฑ์คุณภาพและชื่ออาหารบนฉลากต่างกันตามชนิด เช่น ไอศกรีมที่ใช้น้ำมันพืชแทนมันเนยต้องจัดเป็นไอศกรีมดัดแปลง ไม่ใช่ไอศกรีมนม

กรรมวิธีผลิตที่ประกาศกำหนด

ข้อ 4 กำหนดให้ไอศกรีมทุกชนิด ยกเว้นชนิดเหลว แห้ง หรือผง ต้องผ่านกรรมวิธีตามลำดับดังนี้

1. ผ่านความร้อน วิธีใดวิธีหนึ่ง คือ ให้ร้อนถึงไม่ต่ำกว่า 68.5 องศาเซลเซียส และคงไว้ไม่น้อยกว่า 30 นาที หรือให้ร้อนถึงไม่ต่ำกว่า 80 องศาเซลเซียส และคงไว้ไม่น้อยกว่า 25 วินาที โดยต้องมีเครื่องวัดอุณหภูมิพร้อมเครื่องบันทึกอัตโนมัติ หรือใช้กรรมวิธีอื่นที่ อย. เห็นชอบ
2. ทำให้เย็นลงทันที ที่อุณหภูมิ 4 องศาเซลเซียส และคงไว้ที่อุณหภูมินี้
3. ปั่น กวน หรือผสม และทำให้เยือกแข็ง ที่อุณหภูมิไม่สูงกว่า -2.2 องศาเซลเซียส ก่อนบรรจุ และต้องเก็บที่อุณหภูมิไม่สูงกว่า -2.2 องศาเซลเซียสจนกว่าจะจำหน่าย

นอกจากนี้ ข้อ 8 กำหนดให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าไอศกรีมเพื่อจำหน่ายต้องปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร (GMP) สถานที่ผลิตจึงต้องพร้อมทั้งเครื่องพาสเจอร์ไรส์ ระบบบันทึกอุณหภูมิ และตู้แช่ที่คุมอุณหภูมิได้ ก่อนยื่นขออนุญาต อ่านเรื่องสถานที่ผลิตได้ที่ บริการขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร

เกณฑ์คุณภาพที่ต้องผ่าน

ชนิด	เกณฑ์หลัก
ไอศกรีมนม	มันเนยไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 ของน้ำหนัก และธาตุน้ำนมไม่รวมมันเนยไม่น้อยกว่าร้อยละ 7.5 ของน้ำหนัก
ไอศกรีมดัดแปลง	ไขมันทั้งหมดไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 ของน้ำหนัก
ไอศกรีมผสม	ใช้เกณฑ์เดียวกับไอศกรีมนมหรือดัดแปลง โดยไม่นับน้ำหนักผลไม้หรือวัตถุอื่นที่ผสม
ไอศกรีมหวานเย็น และชนิดที่ 1 ถึง 3	ไม่มีกลิ่นหืน ไม่มีวัตถุกันเสีย บักเตรีไม่เกิน 600,000 ต่ออาหาร 1 กรัม ตรวจไม่พบ E. coli ในอาหาร 0.01 กรัม จุลินทรีย์ก่อโรคเป็นไปตามประกาศที่เกี่ยวข้อง และไม่มีสารพิษจากจุลินทรีย์ในปริมาณที่อาจเป็นอันตราย
ไอศกรีมชนิดเหลว	ตามเกณฑ์ของชนิดนั้น และเกณฑ์ข้อ (4) ด้วย
ไอศกรีมชนิดแห้งหรือผง	ไม่มีกลิ่นหืน มีกลิ่นตามลักษณะเฉพาะ ไม่จับเป็นก้อนผิดลักษณะ ไม่มีวัตถุกันเสีย ความชื้นไม่เกินร้อยละ 5 บักเตรีไม่เกิน 100,000 ต่ออาหาร 1 กรัม

วัตถุให้ความหวานแทนน้ำตาลใช้ได้ตามมาตรฐาน Codex ว่าด้วยวัตถุเจือปนอาหาร และการใช้วัตถุเจือปนอาหารอื่นต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยวัตถุเจือปนอาหาร (ข้อ 7) ผลวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการที่แสดงเกณฑ์เหล่านี้จึงเป็นเอกสารสำคัญเวลายื่นขอ อย. ไอศกรีม

ภาชนะบรรจุและฉลาก

• ภาชนะบรรจุ ต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยภาชนะบรรจุ (ข้อ 9) เช่น ถ้วยหรือกล่องพลาสติกต้องผ่านเกณฑ์ภาชนะพลาสติก
• ฉลาก ต้องเป็นไปตามประกาศว่าด้วยฉลาก (ข้อ 10) ดูหลักทั่วไปได้ที่ ฉลากอาหารต้องมีอะไรบ้าง
• ไอศกรีมขนาดหนึ่งหน่วยบริโภค เช่น ไอศกรีมแท่งหรือถ้วยเล็ก ข้อความตามข้อ 3 (11) ของประกาศฉบับที่ 194 เรื่องฉลาก จะแสดงบนฉลากของชิ้นนั้นหรือบนหีบห่อที่บรรจุก็ได้

ขั้นตอนเตรียมตัวขอ อย. ไอศกรีม

1. กำหนดชนิดไอศกรีม จากสูตรจริง (นม ดัดแปลง ผสม เหลว/แห้ง/ผง หรือหวานเย็น)
2. เตรียมสถานที่ผลิต ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์วิธีการผลิต มีอุปกรณ์ผ่านความร้อนพร้อมเครื่องบันทึกอุณหภูมิ และขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร หรือใช้ผู้รับจ้างผลิตที่ได้รับอนุญาตแล้ว
3. ส่งตรวจวิเคราะห์ มันเนย ธาตุน้ำนม ไขมันทั้งหมด จุลินทรีย์ และวัตถุกันเสีย ตามชนิดที่ผลิต
4. ยื่นขอเลขสารบบอาหาร ตามประเภทคำขอที่ อย. กำหนดสำหรับอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน
5. ออกแบบฉลาก ชื่ออาหารตรงชนิด มีเลขสารบบอาหาร ส่วนประกอบ และข้อความบังคับครบ
6. ควบคุมโซ่ความเย็น ตั้งแต่โรงงานจนถึงจุดขาย ให้เก็บที่ไม่สูงกว่า -2.2 องศาเซลเซียส

หากยังไม่แน่ใจว่าสินค้าของคุณต้องขอ อย. แบบไหน อ่าน สินค้าแบบไหนต้องขอ อย. และดูภาพรวมค่าใช้จ่ายได้ที่ ค่าใช้จ่ายในการขอ อย.

คำถามที่พบบ่อย

ไอศกรีมต้องขอ อย. ไหม

ต้อง ไอศกรีมที่ผลิตหรือนำเข้าเพื่อจำหน่ายเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐานตาม ป.สธ. ฉบับที่ 354 ต้องผ่านเกณฑ์คุณภาพและมีเลขสารบบอาหารบนฉลาก

ไอศกรีมกะทิหรือไอศกรีมที่ใช้น้ำมันพืชเป็นชนิดไหน

ถ้าใช้ไขมันชนิดอื่นแทนมันเนยทั้งหมดหรือบางส่วน หรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีไขมันที่ไม่ได้มาจากนม จัดเป็นไอศกรีมดัดแปลง ต้องมีไขมันทั้งหมดไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 ของน้ำหนัก

ใส่วัตถุกันเสียในไอศกรีมได้ไหม

ไม่ได้ ประกาศกำหนดให้ไอศกรีมนม ดัดแปลง ผสม หวานเย็น ชนิดเหลว และชนิดแห้งหรือผง ต้องไม่มีวัตถุกันเสีย

ไอศกรีมหวานเย็นต้องผ่านความร้อนด้วยไหม

ต้อง ข้อ 4 กำหนดให้ไอศกรีมทุกชนิด ยกเว้นชนิดเหลว แห้ง หรือผง ต้องผ่านความร้อน ทำให้เย็น และทำให้เยือกแข็งตามลำดับที่กำหนด

นำเข้าไอศกรีมจากต่างประเทศต้องทำอะไร

ผู้นำเข้าต้องปฏิบัติตามประกาศเดียวกัน ทั้งเกณฑ์คุณภาพ หลักเกณฑ์วิธีการผลิตของผู้ผลิตต้นทาง ภาชนะบรรจุ ฉลากภาษาไทย และต้องมีเลขสารบบอาหารก่อนจำหน่าย

ให้ Livilution ช่วยขอ อย. ไอศกรีม

Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ในงานขอ อย. อาหาร เราช่วยจัดชนิดไอศกรีมจากสูตร ตรวจความพร้อมสถานที่ผลิต วางแผนส่งตรวจวิเคราะห์ ตรวจฉลาก และยื่นคำขอกับ อย. ดูรายละเอียดได้ที่ บริการขอ อย. อาหาร

ส่งสูตรหรือรูปฉลากไอศกรีมมาให้เราช่วยประเมินเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415

แหล่งอ้างอิง

• ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 354) พ.ศ. 2556 เรื่อง ไอศกรีม: food.fda.moph.go.th
• กองอาหาร อย. หน้ากฎหมายอาหาร หมวดไอศกรีม: food.fda.moph.go.th

ข้อมูล ณ วันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี