ภาชนะบรรจุอาหารพลาสติกต้องผ่านเกณฑ์อะไร สรุปประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 435 หลังกรมวิทย์ฯ เตือนเรื่องภาชนะ

สรุปสั้น: ภาชนะบรรจุอาหารพลาสติก ที่ใช้บรรจุอาหารเพื่อจำหน่ายต้องมีคุณภาพหรือมาตรฐานตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 435) พ.ศ. 2565 ทั้งเรื่องความสะอาด การแพร่กระจายของสาร สีและหมึกพิมพ์ ชนิดพลาสติกสำหรับนม และพลาสติกแปรใช้ใหม่ บทความนี้สรุปข้อกำหนดที่ผู้ผลิตอาหารควรรู้ หลังกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ออกมาไขข้อเท็จจริงเรื่องภาชนะบรรจุอาหารเมื่อปลายเดือนตุลาคม 2569

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์เตือนอะไรเรื่องภาชนะบรรจุอาหาร

เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2569 กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ชี้แจงกรณีมีการแชร์ข้อมูลเตือนภัยภาชนะบรรจุอาหาร ทั้งกล่องโฟม จานชามเมลามีน พลาสติก PVC ขวดพลาสติก PET และภาชนะชนิดอื่น ๆ โดยระบุว่าความเสี่ยงขึ้นอยู่กับชนิดวัสดุ คุณภาพและมาตรฐานของผลิตภัณฑ์ ประเภทอาหาร อุณหภูมิ ระยะเวลาที่สัมผัสอาหาร และวิธีใช้งาน

ภาชนะ	ประเด็นที่กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ให้ข้อมูล
กล่องโฟม	อาหารร้อนหรือมีไขมันที่สัมผัสนานอาจเพิ่มโอกาสที่สไตรีนแพร่สู่อาหาร โดย IARC จัดสไตรีนไว้ใน Group 2A จึงควรเลี่ยงใช้กับอาหารร้อนจัดและไขมันสูง
เมลามีน	ใช้กับอาหารได้ภายใต้เงื่อนไขที่เหมาะสม ควรเลือกที่มีเครื่องหมาย มอก. และเลิกใช้เมื่อแตกร้าวหรือเสื่อมสภาพ
ฟิล์ม PVC	บางชนิดใช้สารเพิ่มความอ่อนตัวกลุ่มพทาเลต ควรเลือกฟิล์มที่ระบุว่าใช้กับอาหารโดยเฉพาะ
ขวด PET และกล่อง PP	ใช้กับอาหารได้ เมื่อเลือกผลิตภัณฑ์ที่ออกแบบมาเพื่อสัมผัสอาหารโดยตรงและใช้ตามเงื่อนไขของผู้ผลิต

อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ดร.นพ.อดิสรณ์ วรรธนะศักดิ์ สรุปว่าประชาชนไม่จำเป็นต้องกังวลหรือหลีกเลี่ยงภาชนะทุกประเภท แต่ควร “เลือกให้ถูก ใช้ให้เหมาะ” และใช้ตามคำแนะนำของผู้ผลิต

สำหรับผู้บริโภค คำแนะนำนี้เพียงพอ แต่สำหรับผู้ผลิตอาหารที่บรรจุสินค้าขาย คำถามต่อไปคือ ภาชนะพลาสติกที่ใช้อยู่ผ่านเกณฑ์ตามกฎหมายอาหารแล้วหรือยัง

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 435 คืออะไร

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 435) พ.ศ. 2565 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐานของภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก ออกตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 ลงวันที่ 1 มิถุนายน 2565 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเล่ม 139 ตอนพิเศษ 139 ง วันที่ 17 มิถุนายน 2565 และใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ โดยยกเลิกประกาศฉบับที่ 295 พ.ศ. 2548

ประกาศนี้ให้คำว่า “ภาชนะบรรจุ” หมายถึงวัตถุที่ใช้บรรจุอาหารไม่ว่าด้วยวิธีใด และรวมถึงฝาหรือจุกด้วย ส่วน “ภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก” รวมทั้งพลาสติกบริสุทธิ์ (virgin plastic) และพลาสติกแปรใช้ใหม่ (recycled plastic)

ภาชนะแบบไหนนับเป็นภาชนะพลาสติก

ข้อ 3 กำหนดไว้ 6 แบบ

1. พลาสติกชั้นเดียวทั้งชิ้น
2. พลาสติกหลายชั้นอัดหรือประกบติดกัน
3. วัสดุหลายชนิดหลายชั้นที่มีพลาสติกเป็นชั้นประกอบ
4. วัสดุอื่นที่เคลือบด้วยพลาสติก
5. ภาชนะที่มีพลาสติกเป็นส่วนหนึ่งที่สัมผัสอาหาร
6. วัสดุเชิงประกอบ (composite) ที่มีพลาสติกเป็นส่วนผสม

แปลว่ากล่องกระดาษเคลือบพลาสติก ถุงลามิเนต หรือขวดแก้วที่ใช้ฝาพลาสติก ก็ต้องดูข้อกำหนดนี้ด้วย

คุณภาพพื้นฐานที่ภาชนะพลาสติกต้องผ่าน

ข้อ 4 กำหนดให้ภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติกต้อง

• สะอาด
• ไม่มีจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค
• ไม่มีสารอันตรายแพร่กระจายออกมาในปริมาณที่มีผลต่อสุขภาพ เว้นแต่ไม่เกินเกณฑ์ในบัญชีหมายเลข 1
• ไม่แพร่กระจายสารสู่อาหารจนลักษณะหรือองค์ประกอบของอาหารเปลี่ยนจนยอมรับไม่ได้ หรือทำให้ลักษณะทางประสาทสัมผัสเสื่อมลง
• ถ้ามีสี ต้องเป็นสีชั้นคุณภาพสำหรับสัมผัสอาหาร (food grade) และไม่มีสีออกมาปนเปื้อนอาหาร
• ถ้ามีการพิมพ์ลายหรือข้อความ หมึกพิมพ์ต้องติดแน่นและไม่หลุดออกมาสู่อาหาร

บัญชีหมายเลข 1 คุมอะไร

บัญชีหมายเลข 1 ท้ายประกาศกำหนดเกณฑ์ตามชนิดพลาสติก เช่น PVC PE PP PS PET PC ไนลอน และเมลามีน รวมถึงพลาสติกสำหรับบรรจุนม ตัวอย่างเช่น ปริมาณสารที่แพร่กระจายทั้งหมด (overall migration) ของพลาสติกที่ระบุไว้ต้องไม่เกิน 10 มิลลิกรัมต่อตารางเดซิเมตร และยังมีเกณฑ์สารเฉพาะรายการ เช่น ตะกั่ว แคดเมียม และไวนิลคลอไรด์มอนอเมอร์สำหรับ PVC

ข้อ 5 ยังให้ข้อยกเว้นกับภาชนะที่มีชั้นขวางกั้นเชิงหน้าที่ (functional barrier) หากพิสูจน์ได้ว่าชั้นนั้นกันการแพร่ของสารจากชั้นด้านนอกที่ไม่สัมผัสอาหารได้

ภาชนะสำหรับนมใช้พลาสติกชนิดไหนได้

ข้อ 6 กำหนดว่าภาชนะพลาสติกที่ใช้บรรจุนมหรือผลิตภัณฑ์นมต้องทำจาก

• พอลิเอทิลีน (PE)
• เอทิลีน 1-แอลคีน โคพอลิเมอร์ไรซด์เรซิน
• พอลิพรอพิลีน (PP)
• พอลิสไตรีน (PS)
• พอลิเอทิลีนเทเรฟทาเลต (PET)

ผลิตภัณฑ์นมในข้อนี้ ได้แก่ นมเปรี้ยว นมดัดแปลงสำหรับทารก นมปรุงแต่ง และครีม แต่ไม่รวมนมและผลิตภัณฑ์นมที่อยู่ในรูปผงหรือแห้ง

พลาสติกชนิดใหม่และพลาสติกรีไซเคิล

พลาสติกที่ไม่อยู่ในบัญชี

ข้อ 7 กำหนดว่า พลาสติกชนิดที่ไม่ได้อยู่ในบัญชีหมายเลข 1 ต้องผ่านคุณภาพพื้นฐาน และต้องส่งเอกสารและรายงานผลการประเมินความปลอดภัยจากหน่วยประเมินความปลอดภัยที่ อย. ประกาศ เอกสารมี 14 รายการ เช่น ชนิดพลาสติก ผู้ผลิตพลาสติกและผู้ขึ้นรูป สารเคมีที่ใช้และข้อกำหนดเฉพาะ กระบวนการผลิต ผลการศึกษาการแพร่กระจายของสาร และข้อมูลด้านพิษวิทยา

พลาสติกแปรใช้ใหม่ (rPET)

วิธีแปรใช้ใหม่	ข้อกำหนดตามประกาศ
ปฐมภูมิ (เศษพลาสติกในโรงงานที่ยังไม่เคยสัมผัสอาหาร)	ข้อ 9: ไม่ต้องยื่นรายงานผลการประเมินความปลอดภัยตามข้อ 8 (2)
ทุติยภูมิ (บด ล้าง หลอมภาชนะที่ใช้แล้ว)	ข้อ 8: วัตถุดิบต้องเป็น PET ชั้นคุณภาพสำหรับสัมผัสอาหาร และต้องมีรายงานผลการประเมินความปลอดภัย หรือใช้เม็ดพลาสติกแปรใช้ใหม่ที่ผ่านการรับรองตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
ตติยภูมิ (กระบวนการทางเคมี)	ข้อ 9: ไม่ต้องยื่นรายงานผลการประเมินความปลอดภัยตามข้อ 8 (2)

กรณีอาหารนำเข้าหรือใช้ภาชนะ rPET จากต่างประเทศ ข้อ 8 เปิดให้ยื่นเอกสารหรือรายงานผลการประเมินจากหน่วยประเมินในประเทศผู้ผลิตหรือประเทศที่มีระบบประเมินที่น่าเชื่อถือได้ ตามที่ อย. กำหนด

ข้อห้ามที่ผู้ผลิตรายเล็กมักพลาด

• ข้อ 10 ห้ามใช้ภาชนะพลาสติกที่เคยบรรจุหรือหุ้มห่อปุ๋ย วัตถุมีพิษ หรือวัตถุที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ มาบรรจุอาหาร
• ข้อ 11 ห้ามใช้ภาชนะพลาสติกที่ทำขึ้นเพื่อบรรจุสิ่งของอื่นที่ไม่ใช่อาหาร หรือมีรูป รอยประดิษฐ์ หรือข้อความที่ทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญของอาหาร มาเป็นภาชนะบรรจุอาหาร

ตัวอย่างที่พบบ่อยคือการนำแกลลอนหรือขวดที่ผลิตมาใส่สารเคมีหรือของใช้ มาบรรจุน้ำหรือเครื่องดื่มขาย ซึ่งขัดกับข้อห้ามนี้

อย. กับ มอก. ต่างกันอย่างไรสำหรับภาชนะพลาสติก

ประกาศฉบับที่ 435 อยู่ภายใต้กฎหมายอาหาร จึงคุมภาชนะที่ใช้บรรจุอาหาร ส่วน มอก. ของภาชนะและเครื่องใช้พลาสติกเป็นมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของตัวภาชนะ ข้อแนะนำของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ให้เลือกเมลามีนที่มีเครื่องหมาย มอก. จึงเป็นอีกชั้นหนึ่งของการคุ้มครอง อ่านรายละเอียดฝั่ง มอก. ได้ที่ มอก. 655 ภาชนะและเครื่องใช้พลาสติกสำหรับอาหาร

ถ้าอาหารของคุณบรรจุในภาชนะปิดสนิท ควรอ่านต่อเรื่อง อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทตามเกณฑ์ อย.

การเลือกบรรจุภัณฑ์พลาสติกให้เหมาะกับการใช้งาน

คำว่า “food grade” ที่ผู้ขายบรรจุภัณฑ์พลาสติกนิยมใช้ เป็นคำทางการค้าที่หมายถึงวัสดุที่ออกแบบมาเพื่อสัมผัสอาหาร แต่เกณฑ์ตามกฎหมายของบรรจุภัณฑ์อาหารที่ใช้บรรจุสินค้าขายคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 435) ผู้ผลิตจึงควรขอผลวิเคราะห์ตามประกาศนี้ ไม่ใช่ดูแค่คำว่า food grade บนใบเสนอราคา

คำแนะนำของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ใช้เป็นหลักในการเลือกบรรจุภัณฑ์ได้ดังนี้

• เลือกบรรจุภัณฑ์ที่ได้มาตรฐานและออกแบบมาเพื่อสัมผัสอาหารโดยเฉพาะ
• ตรวจสัญลักษณ์หรือคำแนะนำของผู้ผลิตว่าใช้กับอาหารร้อน อุ่นในไมโครเวฟ หรืออาหารที่เป็นกรดหรือมีไขมันสูงได้หรือไม่ ก่อนนำมาใช้กับสินค้าที่ต้องทนความร้อน
• ไม่นำบรรจุภัณฑ์ไปใช้งานนอกเหนือวัตถุประสงค์ที่ผู้ผลิตกำหนด และเลิกใช้เมื่อแตกร้าว ผิวเคลือบหลุดลอก หรือเสื่อมสภาพ

สำหรับผู้ผลิตอาหาร ควรระบุเงื่อนไขการใช้งานจริงของสินค้า เช่น บรรจุขณะร้อน แช่เย็น หรือให้ผู้บริโภคอุ่นในบรรจุภัณฑ์ แล้วแจ้งผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ให้ทดสอบหรือยืนยันตามเงื่อนไขนั้น

เช็กลิสต์ภาชนะบรรจุอาหารพลาสติกสำหรับผู้ผลิตอาหาร

1. ระบุชนิดพลาสติกของทุกชิ้นที่สัมผัสอาหาร รวมฝาและจุก
2. ขอผลวิเคราะห์ตามบัญชีหมายเลข 1 ของประกาศฉบับที่ 435 จากผู้ผลิตภาชนะ
3. ถ้าเป็นผลิตภัณฑ์นมชนิดเหลว ตรวจว่าใช้ PE PP PS PET หรือเอทิลีน 1-แอลคีน โคพอลิเมอร์
4. ถ้าใช้ rPET ตรวจว่ามีรายงานประเมินความปลอดภัยหรือเม็ดพลาสติกได้รับรอง มอก.
5. ตรวจว่าสีและหมึกพิมพ์เป็นชนิดสำหรับสัมผัสอาหาร
6. ไม่ใช้ภาชนะที่ผลิตมาเพื่อบรรจุสินค้าที่ไม่ใช่อาหาร
7. ใช้ภาชนะตามเงื่อนไขของผู้ผลิต เช่น อุณหภูมิ อาหารร้อน หรือไมโครเวฟ
8. เก็บเอกสารภาชนะไว้ประกอบการยื่นและการตรวจสถานที่

คำถามที่พบบ่อย

ภาชนะบรรจุอาหารพลาสติกต้องเป็นไปตามประกาศฉบับไหน

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 435) พ.ศ. 2565 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐานของภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก ซึ่งยกเลิกประกาศฉบับที่ 295 พ.ศ. 2548

ฝาขวดพลาสติกต้องผ่านเกณฑ์ด้วยไหม

ต้องผ่าน ประกาศฉบับที่ 435 นิยามภาชนะบรรจุให้รวมถึงฝาหรือจุกด้วย และภาชนะที่มีพลาสติกเป็นส่วนหนึ่งสัมผัสอาหารก็นับเป็นภาชนะพลาสติก

กล่องโฟมใส่อาหารร้อนอันตรายไหม

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ระบุว่า อาหารร้อนหรือมีไขมันที่สัมผัสกล่องโฟมนานอาจเพิ่มโอกาสที่สไตรีนแพร่สู่อาหาร จึงแนะนำให้เลี่ยงใช้กับอาหารร้อนจัดและไขมันสูง

ใช้ขวด rPET บรรจุเครื่องดื่มขายได้ไหม

ได้ หากเป็นไปตามข้อ 8 ของประกาศฉบับที่ 435 คือวัตถุดิบเป็น PET ชั้นคุณภาพสำหรับสัมผัสอาหาร และมีรายงานผลการประเมินความปลอดภัยหรือใช้เม็ดพลาสติกแปรใช้ใหม่ที่ผ่านการรับรอง มอก.

นมผงต้องใช้พลาสติกตามข้อ 6 ไหม

ข้อ 6 ไม่รวมนมและผลิตภัณฑ์นมที่อยู่ในรูปผงหรือแห้ง แต่ภาชนะยังต้องมีคุณภาพตามข้อกำหนดทั่วไปของประกาศ

ให้ Livilution ช่วยเตรียมเอกสาร อย. อาหาร

Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ในงานขอ อย. อาหาร เราช่วยตรวจเอกสารผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ เตรียมข้อมูลยื่นขอเลขสารบบอาหาร และช่วยเรื่อง ขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหาร ดูรายละเอียดได้ที่ บริการขอ อย. อาหาร

ส่งชนิดภาชนะและสินค้ามาให้เราช่วยดูเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415

แหล่งอ้างอิง

• ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 435) พ.ศ. 2565: food.fda.moph.go.th
• กองอาหาร อย. หน้ากฎหมายภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก: food.fda.moph.go.th
• กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ไขข้อเท็จจริงภาชนะบรรจุอาหาร (30 ต.ค. 2569) เผยแพร่ซ้ำโดย Thailandplus: thailandplus.tv

ข้อมูล ณ วันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี