สรุปสั้น: ต้องมี สบู่ที่ใช้ทำความสะอาดผิวกาย ทั้งสบู่ก้อนและสบู่เหลว จัดเป็น เครื่องสำอาง ตาม พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 ถ้าทำขาย แม้เป็นสบู่ทำมือในครัวเรือน ต้องได้รับอนุญาตสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง และ จดแจ้งเครื่องสำอาง กับ อย. ทีละสูตรก่อนวางขาย ใบรับจดแจ้งมีอายุ 3 ปี ส่วน มอก. สบู่เป็นมาตรฐานทั่วไป ไม่บังคับ
สบู่เป็นเครื่องสำอางหรือไม่
คู่มือของกองควบคุมเครื่องสำอาง อย. ยกตัวอย่างเครื่องสำอางไว้ชัดเจนว่า ได้แก่ ยาสีฟัน แชมพู ครีมนวดผม และ สบู่ทั้งรูปแบบก้อนและสบู่เหลว เพราะเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้กับผิวกายเพื่อความสะอาด ตามนิยามเครื่องสำอางในกฎหมาย ดังนั้นคำถาม “ทำสบู่ขาย ต้องมี อย. ไหม” คำตอบคือต้องทำตามกฎหมายเครื่องสำอาง ซึ่งในภาษาที่คนทั่วไปใช้ก็คือ “ขอ อย.” นั่นเอง แต่สิ่งที่ได้จริงคือ เลขที่ใบรับจดแจ้ง ไม่ใช่เลข อย. แบบอาหาร ดูความต่างได้ที่ เลข อย. กับ เลขที่จดแจ้งเครื่องสำอาง ต่างกันอย่างไร
สบู่แบบไหนไม่ใช่เครื่องสำอาง
- สบู่ซักผ้า หรือน้ำยาล้างจาน ไม่ได้ใช้กับร่างกาย จึงไม่ใช่เครื่องสำอาง และมีกฎเกณฑ์ต่างออกไป
- สบู่ที่อ้างว่ารักษาโรค เช่น รักษาสิว รักษาโรคผิวหนัง ฆ่าเชื้อโรค อาจเข้าข่ายผลิตภัณฑ์ยา สบู่ที่จดแจ้งเป็นเครื่องสำอางจึงไม่ควรใช้คำกล่าวอ้างเชิงการแพทย์บนฉลากหรือในโฆษณา
ทำสบู่ขาย ต้องทำอะไรบ้าง
- จดทะเบียนธุรกิจ นิติบุคคลใช้หนังสือรับรองบริษัท ส่วนบุคคลธรรมดา อย. ระบุว่าต้องจดทะเบียนพาณิชย์ชื่อร้านก่อน ดูวิธีได้ที่ จดทะเบียนพาณิชย์ คืออะไร จดออนไลน์ทำอย่างไร
- สมัคร Open ID และขอสิทธิ์ใช้ระบบ e-Submission ของ อย.
- ขออนุญาตสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง ยื่นเอกสาร 13 รายการเข้าระบบ แล้วทำหนังสือเชิญเจ้าหน้าที่ไปตรวจสถานที่ (ยื่นที่ อย. ถ้าสถานที่อยู่กรุงเทพฯ หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดที่สถานที่ตั้งอยู่)
- จดแจ้งเครื่องสำอางทีละสูตร ระบุชื่อผลิตภัณฑ์ ประเภท และสูตรส่วนผสมเต็มพร้อมปริมาณ
- ทำฉลากให้ถูกต้อง แล้วจึงวางขายได้
ภาพรวมขั้นตอนจดแจ้งอยู่ที่ ขั้นตอนการขอจดแจ้งเครื่องสำอาง กับ อย.
ทำสบู่ที่บ้านได้ไหม: เงื่อนไขสถานที่ผลิต
สถานที่ผลิตต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับสถานที่ผลิตหรือนำเข้าเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 จากคู่มือผู้ประกอบการเรื่องแนวทางการจัดเตรียมสถานที่ของ อย. สรุปประเด็นที่ผู้ทำสบู่ที่บ้านต้องรู้ได้ดังนี้
| ประเด็น | แนวทางตามคู่มือ อย. |
|---|---|
| ลักษณะอาคารที่ใช้ได้ | อาคารในพื้นที่ของตนเอง เช่น บ้านเดี่ยว อาคารโรงงาน หรืออาคารแถว เช่น ตึกแถว ทาวน์เฮาส์ มินิแฟคทอรี่ |
| อาคารที่ไม่อนุญาต | ห้องในอาคารชุดเพื่อการอยู่อาศัย เช่น คอนโดมิเนียม แฟลต อพาร์ตเมนต์ รวมถึงชั้นล่างของอาคารประเภทนี้ และอาคารสำนักงาน |
| การแยกพื้นที่ | ห้องหรือบริเวณผลิตต้องแยกจากห้องที่ใช้พักอาศัย ถ้าปะปนกันจะไม่อนุญาต |
| สภาพแวดล้อม | ไม่มีของเก่าสะสม สิ่งปฏิกูล น้ำขัง คอกสัตว์ หรือฝุ่นควันมากผิดปกติ |
| ป้าย | ต้องมีป้ายแสดงว่าเป็นสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง |
สรุปคือทำสบู่ในบ้านเดี่ยวหรือทาวน์เฮาส์ได้ ถ้าจัดห้องผลิตแยกเป็นสัดส่วน แต่ทำในห้องคอนโดไม่ได้
เอกสารขออนุญาตสถานที่ผลิตที่มักใช้
- สำเนาบัตรประชาชน และทะเบียนพาณิชย์หรือหนังสือรับรองนิติบุคคล
- เอกสารสิทธิ์การใช้สถานที่ เช่น ทะเบียนบ้าน หรือสัญญาเช่า
- แผนที่ตั้งและแผนผังภายในสถานที่ผลิต
- ภาพถ่ายป้ายและบริเวณผลิต
- ขั้นตอนการผลิตโดยสังเขป
รายการครบทั้ง 13 รายการให้ดูจากคู่มือของ อย. ล่าสุด ถ้าไม่อยากเตรียมสถานที่เอง ทางเลือกคือจ้างโรงงานที่ได้รับอนุญาตแล้วผลิตให้ (OEM) อ่านต่อได้ที่ ผลิตเครื่องสำอางแบบ OEM ต้องจด อย. เองไหม
จดแจ้งสบู่ ต้องเตรียมข้อมูลอะไร
- ชื่อการค้าและชื่อผลิตภัณฑ์ ห้ามใช้ชื่อที่สื่อว่ารักษาโรค
- ประเภทและรูปแบบ เช่น สบู่ก้อน หรือสบู่เหลว
- สูตรส่วนผสมทั้งหมด ใช้ชื่อสารตามระบบ INCI พร้อมปริมาณ และต้องไม่มีสารห้ามใช้ ดูได้ที่ รายชื่อวัตถุที่ห้ามใช้ในเครื่องสำอาง
- ข้อมูลผู้ผลิตและสถานที่ผลิต ที่ได้รับอนุญาตแล้ว
ถ้าสบู่ของคุณมีหลายกลิ่นหรือหลายสูตร โดยทั่วไปต้องดูว่าสูตรต่างกันจนต้องจดแจ้งแยกหรือไม่ คู่มือของ อย. ยังแนะนำให้ใช้รหัสเลขที่การผลิตแยกตามชนิด เช่น ใช้ตัวย่อ SB สำหรับสบู่ก้อน เพื่อให้ตรวจย้อนกลับได้
ฉลากสบู่ต้องมีอะไร
ฉลากเครื่องสำอางต้องเป็นภาษาไทย อย่างน้อยต้องแสดงชื่อผลิตภัณฑ์ ชนิดหรือประเภท ชื่อสารที่ใช้เป็นส่วนผสมทุกชนิด วิธีใช้ ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิต ปริมาณสุทธิ เลขที่ผลิต เดือนปีที่ผลิต คำเตือน (ถ้ามี) และเลขที่ใบรับจดแจ้ง รายละเอียดและตัวอย่างอยู่ที่ ฉลากเครื่องสำอางที่ถูกต้องตามกฎ อย.
สบู่ต้องมี มอก. ด้วยไหม
ไม่บังคับ มาตรฐานสบู่ของ สมอ. เป็น มาตรฐานทั่วไป ผู้ผลิตเลือกขอได้ถ้าต้องการใช้เป็นจุดขาย
- มอก. 29-2560 สบู่ก้อน ครอบคลุมสบู่ก้อนสำหรับชำระล้างผิวหน้าและผิวกาย ไม่รวมสบู่ยา สบู่ซักล้าง และสบู่เหลว
- มอก. เอส 13-2562 สบู่ก้อนผสมสมุนไพร เป็นมาตรฐานสำหรับผู้ประกอบการรายย่อย
ความต่างระหว่าง มอก. ทั่วไปกับบังคับอ่านได้ที่ มอก. ทั่วไป กับ มอก. บังคับ ต่างกันยังไง
ค่าธรรมเนียมและอายุของใบรับจดแจ้ง
ใบรับจดแจ้งเครื่องสำอางมีอายุ 3 ปีนับจากวันที่จดแจ้ง ค่าธรรมเนียมราชการสรุปไว้ที่ ค่าธรรมเนียมใบอนุญาต อย. เครื่องสำอาง
ขายสบู่ที่ไม่ได้จดแจ้ง มีโทษอะไร
ตาม พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 ผู้ผลิตที่ไม่จดแจ้งมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนผู้ขายเครื่องสำอางที่ไม่ได้จดแจ้งมีโทษปรับไม่เกิน 20,000 บาท ถ้าผู้ขายเป็นผู้ผลิตเอง โทษเป็นจำคุกไม่เกิน 2 เดือน หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ช่องทางขายออนไลน์หรือขายตามตลาดนัดไม่ได้ทำให้ได้รับยกเว้น
คำถามที่พบบ่อย
ทำสบู่ขายเล็ก ๆ ในตลาดนัด ต้องจดแจ้งไหม
ต้องจดแจ้ง กฎหมายไม่ได้ยกเว้นตามขนาดกิจการหรือจำนวนที่ขาย
ทำสบู่ในคอนโดแล้วขอ อย. ได้ไหม
ไม่ได้ คู่มือของ อย. ไม่อนุญาตห้องในอาคารชุดเพื่อการอยู่อาศัย รวมถึงชั้นล่างของอาคารประเภทนี้
สบู่ต้องมี มอก. ไหม
ไม่บังคับ มอก. 29-2560 และ มอก. เอส 13-2562 เป็นมาตรฐานทั่วไปที่เลือกขอได้
จดแจ้งสบู่แล้วใช้ได้กี่ปี
ใบรับจดแจ้งมีอายุ 3 ปีนับจากวันที่จดแจ้ง ต้องต่ออายุก่อนหมดอายุถ้ายังผลิตต่อ
สบู่หลายกลิ่น ต้องจดแจ้งแยกไหม
ขึ้นกับว่าสูตรต่างกันอย่างไร ถ้าส่วนผสมต่างกัน โดยทั่วไปต้องจดแจ้งแยกตามสูตร ควรตรวจก่อนยื่น
เริ่มขายสบู่ให้ถูกต้องกับเรา
Livilution Consult ทำงานด้าน อย. มา 6 ปี ช่วยได้ตั้งแต่ตรวจความพร้อมของสถานที่ผลิต ยื่นขออนุญาตสถานที่ ไปจนถึงจดแจ้งทุกสูตร ดูบริการได้ที่ รับจดแจ้งเครื่องสำอาง และ รับจดสถานที่ อย. ผลิตและนำเข้า
ส่งรูปสถานที่และสูตรสบู่มาให้เราประเมินเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415
แหล่งอ้างอิง
- คู่มือผู้ประกอบการ เรื่อง แนวทางการจัดเตรียมสถานที่ผลิตหรือนำเข้าเครื่องสำอาง อย. (มีตัวอย่างนิยามเครื่องสำอางที่รวมสบู่): PDF
- ถามตอบเรื่องสถานที่และการจดแจ้ง กองควบคุมเครื่องสำอาง อย.: PDF
- มอก. เอส 13-2562 สบู่ก้อนผสมสมุนไพร: tisi.go.th
- เว็บไซต์กองควบคุมเครื่องสำอางและวัตถุอันตราย: cosmetic.fda.moph.go.th
ข้อมูล ณ วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
