สรุปสั้น: จำพวกเครื่องหมายการค้า คือหมวดของสินค้าและบริการที่เครื่องหมายของคุณจะได้รับความคุ้มครอง มีทั้งหมด 45 จำพวก (จำพวก 1–34 เป็นสินค้า และ 35–45 เป็นบริการ) ตามกฎหมายไทย 1 คำขอยื่นได้ 1 จำพวกเท่านั้น และต้องระบุรายการสินค้าหรือบริการให้ชัด การเลือกจำพวกและรายการผิดตั้งแต่แรกทำให้แบรนด์ไม่ได้รับความคุ้มครองตรงกับสิ่งที่ขายจริง บทความนี้สรุปวิธีเลือกจำพวก ตัวอย่างจำพวกที่ธุรกิจไทยใช้บ่อย และค่าธรรมเนียมตามจำนวนรายการ
จำพวกเครื่องหมายการค้า คืออะไร ทำไมสำคัญ
เครื่องหมายการค้าไม่ได้คุ้มครองชื่อหรือโลโก้แบบลอย ๆ แต่คุ้มครองการใช้กับ สินค้าหรือบริการที่ระบุไว้ในคำขอ พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 9 กำหนดให้ผู้ขอต้องระบุรายการสินค้าที่ต้องการความคุ้มครองแต่ละอย่างโดยชัดแจ้ง และ คำขอฉบับหนึ่งจะขอสำหรับสินค้าต่างจำพวกกันไม่ได้ ส่วนการกำหนดจำพวกเป็นไปตามที่รัฐมนตรีประกาศ ซึ่งไทยใช้การจัดจำพวกตามระบบสากล (Nice Classification)
ผลในทางปฏิบัติคือ
- ถ้าคุณขายทั้งสินค้าและให้บริการ เช่น ขายกาแฟคั่วบรรจุถุงและเปิดคาเฟ่ อาจต้องยื่นอย่างน้อย 2 คำขอ (จำพวก 30 และ 43)
- ความคุ้มครองครอบคลุมเฉพาะรายการที่ได้รับจดทะเบียน ถ้าคุณขยายไปขายสินค้าที่อยู่นอกรายการ อาจต้องยื่นคำขอใหม่
- เวลาพิจารณาว่าเครื่องหมายเหมือนหรือคล้ายกับของคนอื่น นายทะเบียนดูทั้งจำพวกเดียวกัน และต่างจำพวกที่สินค้ามีลักษณะอย่างเดียวกัน (มาตรา 13) การเลือกจำพวกจึงมีผลต่อโอกาสรับจดด้วย
ถ้ายังไม่แน่ใจพื้นฐานว่าเครื่องหมายการค้าคุ้มครองอะไร อ่านก่อนได้ที่ เครื่องหมายการค้า คืออะไร ทำไมบริษัทต้องจดทะเบียน
45 จำพวก แบ่งกว้าง ๆ อย่างไร
| ช่วงจำพวก | กลุ่ม | ตัวอย่างโดยสังเขป |
|---|---|---|
| 1–5 | เคมีภัณฑ์ สี เครื่องสำอาง ยา | สารเคมีอุตสาหกรรม สี เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด ยาและอาหารเสริม |
| 6–17 | โลหะ เครื่องจักร เครื่องมือ อุปกรณ์ | วัสดุโลหะ เครื่องจักร อุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้าน ยานพาหนะ เครื่องประดับ |
| 18–28 | ของใช้ส่วนตัวและในบ้าน | กระเป๋า เฟอร์นิเจอร์ ของใช้ในครัว ผ้า เสื้อผ้า รองเท้า ของเล่น |
| 29–34 | อาหาร เครื่องดื่ม ยาสูบ | อาหารแปรรูป ขนม กาแฟ ชา ผลผลิตเกษตร เครื่องดื่ม เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ |
| 35–45 | บริการ | โฆษณาและการค้าปลีก การเงิน ก่อสร้าง ขนส่ง การศึกษา ไอที ร้านอาหาร ความงามและการแพทย์ กฎหมาย |
ตารางนี้เป็นภาพรวมเพื่อให้เห็นโครงสร้าง ไม่ใช่รายการทางการ รายการสินค้าที่จะใส่ในคำขอควรค้นจากเครื่องมือของกรมทรัพย์สินทางปัญญาโดยตรง
จำพวกที่ธุรกิจไทยใช้บ่อย
| ธุรกิจ | จำพวกที่มักเกี่ยวข้อง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เครื่องสำอาง สกินแคร์ สบู่ | 3 | ถ้าเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีสรรพคุณทางยาอาจอยู่จำพวก 5 |
| อาหารเสริม ยา | 5 | ขึ้นกับลักษณะสินค้า บางรายการอาจอยู่จำพวกอาหาร |
| แผงโซลาร์เซลล์ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ซอฟต์แวร์ | 9 | อุปกรณ์ไฟฟ้าหลายชนิดอยู่จำพวกนี้ |
| หลอดไฟ เครื่องปรับอากาศ อุปกรณ์ทำความร้อน | 11 | แยกจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ในจำพวก 9 |
| เสื้อผ้า รองเท้า หมวก | 25 | กระเป๋าอยู่จำพวก 18 |
| อาหารแปรรูปจากเนื้อสัตว์ นม ผลไม้แปรรูป | 29 | ดูชนิดอาหารเป็นหลัก |
| กาแฟ ชา ขนมอบ ขนมหวาน ซอส เครื่องปรุง | 30 | จำพวกที่ร้านขนมและเครื่องดื่มใช้บ่อย |
| น้ำดื่ม น้ำผลไม้ เครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์ | 32 | เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ส่วนใหญ่อยู่จำพวก 33 |
| ร้านค้าปลีก ร้านค้าออนไลน์ บริการโฆษณา | 35 | คุ้มครองบริการขาย ไม่ได้คุ้มครองตัวสินค้า |
| ร้านอาหาร คาเฟ่ ที่พัก | 43 | บริการด้านอาหารและเครื่องดื่ม |
| คลินิกความงาม สปา ร้านเสริมสวย | 44 | บริการด้านความงามและสุขภาพ |
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือร้านออนไลน์จดเฉพาะจำพวก 35 เพราะคิดว่าเป็น “ร้านค้า” แต่ถ้าสินค้าที่ติดแบรนด์เป็นของคุณเอง เช่น ครีมหรือเสื้อผ้า ควรจดในจำพวกของตัวสินค้า (3 หรือ 25) ด้วย เพราะจำพวก 35 คุ้มครองบริการขาย ไม่ได้คุ้มครองตัวสินค้า
วิธีเลือกจำพวกและรายการสินค้าแบบเป็นขั้นตอน
- ลิสต์สิ่งที่ขายจริงและที่จะขายในอนาคตอันใกล้ แยกเป็นสินค้าและบริการ เช่น ครีมกันแดด เซรั่ม สบู่ และบริการขายปลีกออนไลน์
- ค้นรายการในระบบของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ใช้ระบบสืบค้นรายการสินค้าและบริการ พิมพ์คำภาษาไทย ระบบจะแสดงรายการและจำพวกที่ตรงกับคำค้น ควรเลือกรายการที่กรมรับรองไว้แล้วเพื่อลดโอกาสถูกให้แก้ไข
- จัดกลุ่มตามจำพวก รายการที่อยู่จำพวกเดียวกันรวมในคำขอเดียวได้ ส่วนต่างจำพวกต้องแยกคำขอ
- ตรวจค้นเครื่องหมายที่คล้ายกัน ทั้งในจำพวกเดียวกันและจำพวกที่สินค้ามีลักษณะใกล้เคียงกัน ดูวิธีได้ที่ ตรวจสอบเครื่องหมายการค้าด้วยตัวเอง
- ตัดสินใจจำนวนรายการ ชั่งระหว่างความคุ้มครองที่กว้างพอกับค่าธรรมเนียม (ดูหัวข้อถัดไป)
- เขียนรายการให้ชัด หลีกเลี่ยงคำกว้างเกินไป เช่น “สินค้าทุกชนิด” หรือ “เครื่องสำอางทุกประเภท” ที่มักถูกให้แก้ไข
ค่าธรรมเนียมราชการ คิดตามจำนวนรายการ
ตามคู่มือการขอรับบริการของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ค่าธรรมเนียมคิดต่อคำขอ (คือต่อจำพวก) ดังนี้
| ขั้นตอน | ไม่เกิน 5 รายการ | เกิน 5 รายการ |
|---|---|---|
| ยื่นคำขอจดทะเบียน | รายการละ 1,000 บาท | เหมาจำพวกละ 9,000 บาท |
| เมื่อได้รับจดทะเบียน | รายการละ 600 บาท | เหมาจำพวกละ 5,400 บาท |
ตัวอย่างการคำนวณ:
- จดจำพวก 3 สำหรับ 3 รายการ (ครีมบำรุงผิว เซรั่ม ครีมกันแดด) ค่ายื่น 3,000 บาท และค่าจดทะเบียน 1,800 บาท
- จดจำพวก 3 สำหรับ 12 รายการ ค่ายื่นเหมา 9,000 บาท และค่าจดทะเบียนเหมา 5,400 บาท
- จดจำพวก 3 (5 รายการ) และจำพวก 35 (2 รายการ) แยก 2 คำขอ ค่ายื่นรวม 7,000 บาท และค่าจดทะเบียนรวม 4,200 บาท
จะเห็นว่าเมื่อเกิน 5 รายการ ค่าธรรมเนียมเป็นอัตราเหมา ถ้าแบรนด์มีแผนขยายสินค้าในจำพวกเดียวกัน การใส่รายการให้ครอบคลุมตั้งแต่แรกในอัตราเหมามักคุ้มกว่าการยื่นเพิ่มภายหลัง ค่าธรรมเนียมเหล่านี้เป็นของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ไม่รวมค่าบริการของตัวแทน
ข้อผิดพลาดที่ทำให้แบรนด์เสียสิทธิ์
- จดผิดจำพวก เช่น ขายอาหารเสริมแต่จดในจำพวกเครื่องสำอาง ความคุ้มครองจะไม่ครอบคลุมสินค้าที่ขายจริง
- จดรายการแคบเกินไป เช่น จดเฉพาะ “สบู่ก้อน” แล้วต่อมาขายสบู่เหลวและเจลอาบน้ำ
- จดเฉพาะจำพวกบริการ สำหรับแบรนด์ที่เน้นขายสินค้าของตัวเอง
- ไม่ตรวจค้นจำพวกใกล้เคียง ทำให้ถูกปฏิเสธเพราะคล้ายกับเครื่องหมายที่จดไว้ในจำพวกที่สินค้ามีลักษณะอย่างเดียวกัน
- รอให้แบรนด์ดังก่อนจึงจด เสี่ยงถูกผู้อื่นยื่นก่อน ถ้าเกิดขึ้นแล้วดูแนวทางได้ที่ ถูกแย่งจดเครื่องหมายการค้า ทำอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
จำพวกเครื่องหมายการค้า มีกี่จำพวก
มี 45 จำพวก แบ่งเป็นสินค้า 34 จำพวก (จำพวก 1–34) และบริการ 11 จำพวก (จำพวก 35–45) ตามระบบการจำแนกสากลที่ไทยใช้
ยื่นคำขอเดียวครอบคลุมหลายจำพวกได้ไหม
ไม่ได้ พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า มาตรา 9 กำหนดว่าคำขอฉบับหนึ่งจะขอสำหรับสินค้าต่างจำพวกกันไม่ได้ ถ้าต้องการความคุ้มครองหลายจำพวกต้องยื่นแยกคำขอตามจำพวก
ขายของออนไลน์ ควรจดจำพวก 35 หรือจำพวกของสินค้า
ถ้าแบรนด์ติดอยู่บนตัวสินค้าที่คุณผลิตหรือจ้างผลิต ควรจดในจำพวกของสินค้านั้นเป็นหลัก เช่น เครื่องสำอางจำพวก 3 เสื้อผ้าจำพวก 25 ส่วนจำพวก 35 เหมาะเมื่อชื่อนั้นใช้เป็นชื่อร้านหรือบริการขายปลีกที่ขายสินค้าหลายแบรนด์
จดเครื่องหมายการค้า 1 จำพวก ค่าธรรมเนียมเท่าไหร่
ค่าธรรมเนียมราชการคิดตามจำนวนรายการ ไม่เกิน 5 รายการ ค่ายื่นรายการละ 1,000 บาท และค่าจดทะเบียนรายการละ 600 บาท ถ้าเกิน 5 รายการ ค่ายื่นเหมาจำพวกละ 9,000 บาท และค่าจดทะเบียนเหมาจำพวกละ 5,400 บาท
จะรู้ได้อย่างไรว่าสินค้าของเราอยู่จำพวกไหน
ใช้ระบบสืบค้นรายการสินค้าและบริการของกรมทรัพย์สินทางปัญญา พิมพ์ชื่อสินค้าเป็นภาษาไทย ระบบจะแสดงรายการและจำพวกที่ตรงกัน ถ้าสินค้าก้ำกึ่งหลายจำพวก ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่น
ให้เราช่วยเลือกจำพวกและยื่นจดเครื่องหมายการค้า
Livilution Consult ดูแลงานจดเครื่องหมายการค้าให้เจ้าของแบรนด์มา 6 ปี เราช่วยวิเคราะห์สินค้าและบริการของคุณ เลือกจำพวกและรายการให้ครอบคลุม ตรวจค้นเครื่องหมายที่คล้ายกัน และยื่นคำขอให้ ดูรายละเอียดได้ที่ บริการจดเครื่องหมายการค้า (เริ่มต้น 15,000 บาทต่อคำขอ ตรวจค้นเครื่องหมาย 500 บาทต่อครั้ง ยังไม่รวม VAT และค่าธรรมเนียมราชการ)
ส่งชื่อแบรนด์และรายการสินค้ามาให้เราช่วยประเมินจำพวกเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415
แหล่งอ้างอิง
- กรมทรัพย์สินทางปัญญา คู่มือการขอรับบริการ กระบวนงานการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า (ค่าธรรมเนียม): ipthailand.go.th
- ประกาศกระทรวงพาณิชย์ เรื่อง การกำหนดจำพวกสินค้าและบริการ (ประกาศ ณ วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2567): ipthailand.go.th
- พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (มาตรา 9, 13) ฉบับรวมแก้ไข: lawplayer.com
- ระบบสืบค้นรายการสินค้าและบริการ กรมทรัพย์สินทางปัญญา: tmsearch.ipthailand.go.th
- ชุดข้อมูลรายการสินค้าและบริการแนะนำ กรมทรัพย์สินทางปัญญา: catalog.ipthailand.go.th
- WIPO Nice Classification: wipo.int
ข้อมูล ณ วันที่ 29 ตุลาคม 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
