สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า (ไลเซนส์) ต้องจดทะเบียนไหม ต้องมีข้อความอะไร และยื่นอย่างไร

สรุปสั้น: สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า หรือสัญญาไลเซนส์ ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียนตามมาตรา 68 แห่ง พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 คำขออย่างน้อยต้องแสดงเงื่อนไขที่ทำให้เจ้าของเครื่องหมายการค้าควบคุมคุณภาพสินค้าของผู้ได้รับอนุญาตได้จริง และระบุสินค้าที่อนุญาตให้ใช้เครื่องหมาย

ช่วงนี้ธุรกิจไลเซนส์ในไทยกำลังคึกคัก ทั้งงานแสดงลิขสิทธิ์และคาแรกเตอร์ระดับภูมิภาคกลางเดือนพฤศจิกายน และข่าวจับสินค้าปลอมเครื่องหมายการค้า เจ้าของแบรนด์ที่จะให้คนอื่นผลิตหรือขายแทน และผู้ที่จะไปเจรจาซื้อสิทธิในการใช้แบรนด์ ควรรู้เรื่องนี้ก่อนลงนามในสัญญา

ทำไมเรื่องไลเซนส์เครื่องหมายการค้าถึงน่าสนใจตอนนี้

แนวหน้ารายงานว่า งาน Licensing Show ASEAN 2026 ครั้งที่ 2 จะจัดวันที่ 11–13 พฤศจิกายน 2569 ที่ฮอลล์ 104 ไบเทค บางนา คาดว่าจะมีทรัพย์สินทางปัญญา (IP) กว่า 1,000 รายการจากกว่า 70 บริษัทใน 7 ประเทศ และตั้งเป้ามูลค่าธุรกิจกว่า 200 ล้านบาท โดยมีกรมทรัพย์สินทางปัญญา CEA depa TCEB และ สสว. ร่วมสนับสนุน

อีกด้านหนึ่ง กรุงเทพธุรกิจรายงานว่า เจ้าหน้าที่ บก.ปอศ. ร่วมกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ตรวจค้นห้องเก็บสินค้าของบริษัทชิปปิ้งในเขตคลองสามวา พบขวดนมและจุกนมปลอมเครื่องหมายการค้ารวม 1,150 ชิ้น ในความผิดฐานร่วมกันนำเข้าสินค้าที่มีเครื่องหมายการค้าปลอม

ทั้งสองข่าวชี้ไปที่เรื่องเดียวกัน คือ ตลาดต้องการรู้ว่าใคร “ได้รับอนุญาต” ให้ใช้แบรนด์จริง และสัญญาอนุญาตที่จดทะเบียนถูกต้องคือหลักฐานที่ชัดที่สุด

สัญญาไลเซนส์คืออะไร ต้องจดทะเบียนไหม

มาตรา 68 ให้เจ้าของเครื่องหมายการค้าที่ได้จดทะเบียนแล้ว ทำสัญญาอนุญาตให้บุคคลอื่นใช้เครื่องหมายของตน สำหรับสินค้าที่จดทะเบียนไว้ทั้งหมดหรือบางอย่างก็ได้ ตัวอย่างที่พบบ่อย เช่น

• เจ้าของแบรนด์ให้โรงงานหรือบริษัทในเครือผลิตภายใต้แบรนด์
• แบรนด์ต่างประเทศให้บริษัทไทยใช้เครื่องหมายบนสินค้าที่ขายในไทย
• เจ้าของคาแรกเตอร์หรือโลโก้ให้ผู้ผลิตสินค้าพรีเมียมนำไปใช้
• ระบบแฟรนไชส์ที่ผู้รับสิทธิใช้ชื่อร้านและโลโก้ของเจ้าของ

มาตรา 80 ให้นำหลักเดียวกันมาใช้กับเครื่องหมายบริการโดยอนุโลม แบรนด์ร้านอาหาร บริการ หรือแฟรนไชส์จึงอยู่ในหลักเดียวกัน

เครื่องหมายต้อง “จดทะเบียนแล้ว” จึงจะจดทะเบียนสัญญาอนุญาตให้ใช้ได้ ถ้ายังไม่ได้จด ควรเริ่มจาก ตรวจสอบเครื่องหมายการค้าด้วยตัวเอง และ เลือกจำพวกเครื่องหมายการค้าให้ตรงสินค้า

สำหรับคำถามว่าต้องจดไหม คำตอบคือต้องจด มาตรา 68 วรรคสองกำหนดให้สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน คำขออย่างน้อยต้องแสดง

1. เงื่อนไขหรือข้อกำหนดระหว่างเจ้าของเครื่องหมายการค้ากับผู้ขอจดทะเบียนเป็นผู้ได้รับอนุญาต ที่ทำให้เจ้าของควบคุมคุณภาพได้อย่างแท้จริง
2. รายการที่จะได้รับอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายนั้น

มาตรา 69 ให้นายทะเบียนพิจารณาว่าสัญญาจะไม่ทำให้สาธารณชนสับสนหรือหลงผิด และไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี หากผ่านจะมีคำสั่งรับจดทะเบียน โดยอาจกำหนดเงื่อนไขหรือข้อจำกัดเพิ่มได้

นายทะเบียนต้องมีหนังสือแจ้งคำสั่งให้เจ้าของเครื่องหมายการค้าและผู้ขอทราบ ถ้ารับจดโดยมีเงื่อนไขหรือไม่รับจด ต้องแจ้งเหตุผลด้วย และทั้งสองฝ่ายมีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งต่อคณะกรรมการเครื่องหมายการค้า

จดทะเบียนสัญญาแล้ว แต่ละฝ่ายมีสิทธิอะไร

ประเด็น	สิ่งที่กฎหมายกำหนด
การใช้โดยผู้ได้รับอนุญาต	มาตรา 70: การใช้ตามที่ได้รับอนุญาต ถือว่าเป็นการใช้โดยเจ้าของเครื่องหมาย
สิทธิของเจ้าของ	มาตรา 77: ถ้าสัญญาไม่กำหนดเป็นอย่างอื่น เจ้าของมีสิทธิใช้เองหรืออนุญาตให้คนอื่นใช้อีกได้
ขอบเขตสิทธิในการใช้	มาตรา 78: ถ้าสัญญาไม่กำหนดเป็นอย่างอื่น ผู้ได้รับอนุญาตมีสิทธิใช้ได้ทั่วประเทศ สำหรับรายการทั้งหมดที่จดทะเบียนไว้ ตลอดอายุการจดทะเบียนรวมถึงเมื่อต่ออายุ
การโอนหรืออนุญาตช่วง	มาตรา 79: ถ้าสัญญาไม่กำหนดเป็นอย่างอื่น ผู้ได้รับอนุญาตโอนสิทธิหรืออนุญาตช่วงต่อไม่ได้
ถ้าเครื่องหมายถูกเพิกถอน	มาตรา 76: การอนุญาตให้ใช้สิ้นผลไปด้วย

มาตรา 70 สำคัญมากสำหรับแบรนด์ที่ให้คนอื่นผลิตหรือขายแทนทั้งหมด เพราะการใช้โดยผู้ได้รับอนุญาตนับเป็นการใช้ของเจ้าของเอง

ส่วนมาตรา 77–79 คือกรณีที่ไม่ได้เขียนไว้ในสัญญา กฎหมายจะเติมให้ ซึ่งอาจไม่ตรงกับข้อตกลงทางธุรกิจ จึงควรเขียนสิทธิในแต่ละเรื่องให้ชัดตั้งแต่แรก

สัญญาไลเซนส์ควรมีข้อความอะไร และเช็กลิสต์ก่อนลงนาม

ประกาศกรมทรัพย์สินทางปัญญาเรื่องการขอจดทะเบียนสัญญาอนุญาต (เครื่องหมายการค้าและเครื่องหมายบริการ) กำหนดให้สัญญาอย่างน้อยต้องมี

• เงื่อนไขที่ทำให้เจ้าของควบคุมคุณภาพได้อย่างแท้จริง
• รายการที่ได้รับอนุญาตให้ใช้เครื่องหมาย
• ข้อความว่าผู้ได้รับอนุญาตมีสิทธิใช้แต่ผู้เดียว (exclusive) หรือเจ้าของอาจอนุญาตให้บุคคลอื่นใช้อีกได้ (non-exclusive)

ในทางปฏิบัติ ข้อตกลงในสัญญาควรครอบคลุมอาณาเขต ช่องทางขาย อายุสัญญา สิทธิในการตรวจสอบคุณภาพ การอนุมัติแบบบรรจุภัณฑ์ การโอนหรืออนุญาตช่วง และสิ่งที่ต้องทำเมื่อสัญญาสิ้นสุด ก่อนลงนาม ควรเช็กดังนี้

1. ตรวจว่าเครื่องหมายจดทะเบียนแล้วในไทย ในจำพวกและรายการที่จะใช้
2. ตรวจชื่อเจ้าของเครื่องหมายการค้าในทะเบียนว่าตรงกับคู่สัญญา
3. กำหนด exclusive หรือ non-exclusive ให้ชัด
4. เขียนเงื่อนไขควบคุมคุณภาพที่ทำได้จริง เช่น สิทธิตรวจโรงงานและการอนุมัติตัวอย่าง
5. ระบุสิทธิโอนหรืออนุญาตช่วง ถ้าต้องการให้ทำได้
6. ถ้าต้องมี อย. หรือ มอก. ตกลงว่าใครเป็นผู้ยื่นและถือใบอนุญาต
7. เตรียมคำแปลภาษาไทยหากสัญญาเป็นภาษาต่างประเทศ

เอกสารและหลักฐานที่ใช้ยื่นจดทะเบียนสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมาย

ตามประกาศกรมทรัพย์สินทางปัญญาข้างต้น ผู้ขอยื่นคำขอแบบ ก.05 พร้อมหลักฐานประกอบดังนี้

1. สัญญาอนุญาตที่มีลายมือชื่อของเจ้าของเครื่องหมายการค้าและผู้ขอจดทะเบียนเป็นผู้ได้รับอนุญาต คือทั้งสองฝ่ายต้องลงนาม
2. สำเนาสัญญาที่ผู้ขอรับรองความถูกต้อง ถ้าไม่ต้องการเปิดเผยบางส่วน ส่งสำเนาเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับการอนุญาตให้ใช้ ที่มีลายมือชื่อคู่สัญญา พร้อมแบบ ทป.01
3. คำแปลภาษาไทยพร้อมคำรับรองของผู้แปล หากสัญญาเป็นภาษาต่างประเทศ
4. หนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า หรือหนังสือคู่มือต่ออายุ
5. ภาพถ่ายบัตรประจำตัวประชาชน บัตรประจำตัวอื่นที่ทางราชการออกให้ หรือหนังสือเดินทาง กรณีผู้ได้รับอนุญาตเป็นบุคคลธรรมดา หรือหนังสือรับรองนิติบุคคลฉบับปัจจุบันตามที่ประกาศกำหนด
6. หนังสือมอบอำนาจหรือหนังสือตั้งตัวแทน กรณีมีผู้ยื่นแทน ถ้าทำในต่างประเทศต้องมีคำรับรองลายมือชื่อตามที่ประกาศกำหนด

เมื่อรับจดทะเบียนแล้ว นายทะเบียนจะบันทึกลงในทะเบียนและหนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียน แล้วส่งคืนให้เจ้าของเครื่องหมายการค้า ค่าธรรมเนียมราชการให้ตรวจอัตราล่าสุดกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาก่อนยื่น

กรณีพิเศษที่มักพลาด และการเพิกถอน

• สัญญาแบบปีต่อปี ต้องจดทะเบียนทุกปี
• สัญญาต่ออายุอัตโนมัติ ต้องจดทะเบียนทุกครั้งที่ครบกำหนด ครั้งต่อไปไม่ต้องแนบสัญญาใหม่ แต่ต้องมีหนังสือยืนยันว่าสัญญาไม่ได้แก้ไข
• หลายเครื่องหมายหรือหลายจำพวกในสัญญาเดียว ต้องยื่นทุกคำขอ
• อนุญาตหลายราย ต้องยื่นจดทะเบียนทุกราย
• โอนการอนุญาตหรืออนุญาตช่วง ถ้าสัญญาเปิดให้ทำได้ ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน การโอนใช้แบบ ก.06 ส่วนการอนุญาตช่วงใช้แบบ ก.05
• แก้ไขรายการหรือเงื่อนไข เจ้าของและผู้ได้รับอนุญาตร่วมกันขอต่อนายทะเบียนได้ตามมาตรา 71
• สัญญาสิ้นสุด ร่วมกันขอเพิกถอนการจดทะเบียนได้ตามมาตรา 72 หรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งขอได้หากแสดงได้ว่าสัญญาสิ้นสุดแล้ว

มาตรา 72 วรรคสามยังให้ผู้มีส่วนได้เสียหรือนายทะเบียนร้องขอต่อคณะกรรมการให้เพิกถอนการจดทะเบียนสัญญาได้ หากการใช้โดยผู้ได้รับอนุญาตทำให้สาธารณชนสับสนหรือหลงผิด ขัดต่อความสงบเรียบร้อย หรือเจ้าของไม่อาจควบคุมคุณภาพได้อย่างแท้จริงอีกต่อไป และมาตรา 73 ให้เรียกพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมได้

นี่คือเหตุผลที่กลไกควบคุมคุณภาพต้องทำได้จริง และต้องดูอายุของเครื่องหมายควบคู่ เพราะถ้าเครื่องหมายถูกเพิกถอน สิทธิตามสัญญาก็สิ้นผลด้วย อ่านเรื่อง ต่ออายุเครื่องหมายการค้า เพื่อไม่ให้สิทธิขาดตอน ถ้าพบร้านค้าออนไลน์ใช้แบรนด์โดยไม่ได้รับอนุญาต ดู เจอร้านขายสินค้าปลอมแบรนด์บน Shopee หรือ Lazada ทำอย่างไร

คำถามที่พบบ่อย

สัญญาไลเซนส์เครื่องหมายการค้าต้องจดทะเบียนไหม

ต้องจด มาตรา 68 แห่ง พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 กำหนดให้สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน

ยังไม่ได้จดเครื่องหมายการค้า ทำสัญญาไลเซนส์ได้ไหม

การจดทะเบียนสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายตามมาตรา 68 ใช้กับเจ้าของเครื่องหมายการค้าที่ได้จดทะเบียนแล้ว สำหรับสินค้าที่จดไว้ทั้งหมดหรือบางอย่าง จึงควรจดเครื่องหมายให้เรียบร้อยก่อน

ผู้ได้รับอนุญาตให้คนอื่นใช้ต่อได้ไหม

ถ้าสัญญาไม่ได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น มาตรา 79 ห้ามผู้ได้รับอนุญาตโอนการอนุญาตหรืออนุญาตช่วงให้บุคคลอื่น ถ้าสัญญาเปิดให้ทำได้ ต้องจดทะเบียนการโอนหรือการอนุญาตช่วงด้วย

สัญญาไลเซนส์แบบปีต่อปีต้องจดทุกปีไหม

ตามประกาศกรมทรัพย์สินทางปัญญา สัญญาที่มีผลแบบปีต่อปีต้องจดทะเบียนทุกปี และสัญญาที่ต่ออายุอัตโนมัติต้องจดทะเบียนทุกครั้งที่ครบกำหนดสัญญา

ใช้แบบฟอร์มอะไรยื่นจดทะเบียนสัญญาอนุญาต

ใช้คำขอแบบ ก.05 สำหรับการจดทะเบียนสัญญาอนุญาตให้ใช้และการอนุญาตช่วง ส่วนการโอนการอนุญาตใช้แบบ ก.06

ให้ Livilution ช่วยจดเครื่องหมายการค้าและเตรียมเอกสารสัญญาอนุญาตให้ใช้แบรนด์

Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ในงานจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า เราช่วยตรวจสถานะเครื่องหมาย เตรียมคำขอและหลักฐานประกอบ และประสานการยื่นกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ดูรายละเอียดได้ที่ บริการจดเครื่องหมายการค้า

ส่งเลขคำขอหรือทะเบียนเครื่องหมายมาให้เราช่วยเช็กเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 (ฉบับรวมแก้ไข) มาตรา 68–80: ipthailand.go.th
• ประกาศกรมทรัพย์สินทางปัญญา เรื่องการขอจดทะเบียนสัญญาอนุญาต (เครื่องหมายการค้าและเครื่องหมายบริการ): onestopservice.ditp.go.th
• แนวหน้า (21 ต.ค. 2569) Licensing Show ASEAN 2026: naewna.com
• เว็บไซต์งาน Licensing Show ASEAN: aseanlicensingshow.com
• กรุงเทพธุรกิจ: บุกค้นคลังขวดนมจุกนมปลอมยี่ห้อดัง: bangkokbiznews.com

ข้อมูล ณ วันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี