สรุปสั้น: ขายของออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ Facebook LINE Instagram หรือ TikTok ถือเป็น “ธุรกิจตลาดแบบตรง” ตามพระราชบัญญัติขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 ผู้ประกอบการจึงต้องจดทะเบียนตลาดแบบตรงกับสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) ก่อนเริ่มธุรกิจ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2561
ล่าสุด สคบ. เปิดรับฟังความคิดเห็นร่างแก้ไขกฎหมายฉบับนี้ตั้งแต่วันที่ 28 ตุลาคม ถึง 27 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งเสนอระบบ “จดแจ้ง” และหน้าที่ใหม่ของแพลตฟอร์มดิจิทัล
บทความนี้สรุปทั้งกฎหมายที่ใช้อยู่วันนี้ ใครได้รับยกเว้น และร่างใหม่มีประเด็นอะไรที่ร้านค้าออนไลน์ควรรู้
ตลาดแบบตรงคืออะไร ทำไมร้านออนไลน์เกี่ยวข้อง
บทความของ สคบ. อธิบายว่า ธุรกิจตลาดแบบตรง หมายถึงการจำหน่ายสินค้าหรือบริการโดยการสื่อสารข้อมูลไปยังผู้บริโภคโดยตรงผ่านช่องทางต่าง ๆ เช่น เว็บไซต์และอินเทอร์เน็ต โทรศัพท์ อีเมล โบรชัวร์หรือสื่อสิ่งพิมพ์ และโซเชียลมีเดียอย่าง Facebook, LINE, Instagram และ TikTok
พูดง่าย ๆ คือ การตลาดแบบตรงคือการสื่อสารข้อมูลเพื่อเสนอขายสินค้าหรือบริการถึงผู้บริโภคโดยตรง ข่าวประชาสัมพันธ์ของ สคบ. ก็ระบุว่าการขายสินค้าออนไลน์ถือเป็นการตลาดแบบตรง ไม่ว่าจะขายผ่านช่องทางใด หากเป็นการสื่อสารตรงถึงผู้บริโภค ก็เข้าข่ายธุรกิจตลาดแบบตรงทั้งสิ้น
ตลาดแบบตรงต่างจาก “ขายตรง” ซึ่งเป็นการขายผ่านตัวแทนขายตรงหรือผู้จำหน่ายอิสระ ทั้งสองแบบอยู่ภายใต้กฎหมายฉบับเดียวกัน
มาตรา 38 กำหนดว่า ผู้ใดประสงค์จะประกอบธุรกิจขายตรงหรือธุรกิจตลาดแบบตรง ต้องยื่นคำขอจดทะเบียนการประกอบธุรกิจต่อนายทะเบียน ซึ่งเว็บไซต์ สคบ. มีเมนู “ยื่นขอจดทะเบียนขายตรงและตลาดแบบตรง” ให้ผู้ประกอบการใช้
ใครต้องจดทะเบียน และใครได้รับยกเว้น
สคบ. ระบุว่าการจดทะเบียนใช้กับทั้งบุคคลธรรมดา ห้างหุ้นส่วน และบริษัท ที่ขายสินค้าออนไลน์ในลักษณะตลาดแบบตรง
หากดำเนินธุรกิจหลายบริษัทหรือหลายเว็บไซต์ที่แยกกันชัดเจน ต้องจดทะเบียนแยกตามแต่ละนิติบุคคล ใช้การจดทะเบียนครั้งเดียวครอบคลุมทั้งหมดไม่ได้
อย่างไรก็ตาม กฎหมายเปิดช่องให้ยกเว้นบางกรณี โดยกฎกระทรวงกำหนดการซื้อขายสินค้าหรือบริการโดยวิธีการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่ถือว่าเป็นตลาดแบบตรง พ.ศ. 2561 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนที่ 96 ก วันที่ 20 พฤศจิกายน 2561) กำหนดว่าการขายออนไลน์ต่อไปนี้ไม่ถือเป็นตลาดแบบตรง
| กรณียกเว้น | เงื่อนไข |
|---|---|
| บุคคลธรรมดา | ไม่ได้จดทะเบียนเป็นผู้ประกอบธุรกิจตลาดแบบตรง และมีรายได้จากการขายสินค้าหรือบริการทางพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ไม่เกิน 1,800,000 บาทต่อปี |
| วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) | ต้องขึ้นทะเบียนตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม |
| วิสาหกิจชุมชนและเครือข่าย | ต้องจดทะเบียนตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน |
| สหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร | ต้องจดทะเบียนตามกฎหมายว่าด้วยสหกรณ์ |
ข้อสังเกตคือ ข้อยกเว้นสำหรับ SME ใช้กับกิจการที่ “ขึ้นทะเบียน” ตามกฎหมายส่งเสริม SME เท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าบริษัทขนาดเล็กทุกแห่งได้รับยกเว้นโดยอัตโนมัติ
ส่วนบุคคลธรรมดาที่รายได้ออนไลน์เกินเกณฑ์ ก็ต้องกลับมาพิจารณาเรื่องการจดทะเบียนตลาดแบบตรง
จดทะเบียนตลาดแบบตรงต่างจากจดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์อย่างไร
หลายร้านค้าที่ขายออนไลน์สับสนระหว่างสองเรื่องนี้
ข่าวประชาสัมพันธ์ของ สคบ. ระบุว่า ผู้จำหน่ายสินค้าออนไลน์นอกจากต้องจดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์แล้ว ยังจำเป็นต้องจดทะเบียนเป็นผู้ประกอบธุรกิจตลาดแบบตรงและวางหลักประกันกับ สคบ. ด้วย สรุปความต่างได้ดังนี้
| หัวข้อ | จดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ | จดทะเบียนตลาดแบบตรง |
|---|---|---|
| กฎหมาย | กฎหมายว่าด้วยทะเบียนพาณิชย์ | พ.ร.บ.ขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 |
| หน่วยงานรับจด | กรมพัฒนาธุรกิจการค้าและหน่วยรับจดทะเบียนพาณิชย์ | สคบ. (นายทะเบียนตาม พ.ร.บ.ขายตรงฯ) |
| วัตถุประสงค์หลัก | บันทึกข้อมูลผู้ประกอบพาณิชยกิจ | คุ้มครองผู้บริโภค ป้องกันการหลอกลวงและแชร์ลูกโซ่ |
| หลักประกัน | ไม่มี | ต้องวางหลักประกันกับ สคบ. ตามที่กฎหมายกำหนด |
อ่านเพิ่มเติมเรื่องทะเบียนพาณิชย์ได้ที่ จดทะเบียนพาณิชย์ คืออะไร และเรื่องการขายบนแพลตฟอร์มที่ ลดค่า GP กับการจดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์
ไม่จดทะเบียนมีโทษอย่างไร
ตามบทความของ สคบ. หากผู้ประกอบการที่ต้องจดทะเบียนฝ่าฝืนไม่จดทะเบียน มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และปรับอีกวันละไม่เกิน 10,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืน
นอกจากโทษตามกฎหมายแล้ว การมีเลขทะเบียนตลาดแบบตรงยังช่วยสร้างความน่าเชื่อถือ เพราะผู้บริโภคสามารถตรวจสอบรายชื่อผู้ประกอบธุรกิจได้บนเว็บไซต์ สคบ.
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรงและตลาดแบบตรงฉบับใหม่ มีอะไรเปลี่ยน
วันที่ 27 ตุลาคม 2569 สคบ. ประกาศเชิญผู้มีส่วนได้เสียร่วมแสดงความคิดเห็นต่อ (ร่าง) พระราชบัญญัติขายตรงและตลาดแบบตรง (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. ผ่านเว็บไซต์ สคบ. ตั้งแต่วันที่ 28 ตุลาคม ถึง 27 พฤศจิกายน 2569
จากแบบคำถามรับฟังความคิดเห็นที่ สคบ. เผยแพร่ ประเด็นที่เกี่ยวกับร้านค้าออนไลน์มีดังนี้
- ปรับนิยาม “ตลาดแบบตรง” ให้รวมการเสนอขายด้วยวิธีการทางพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ บริการแพลตฟอร์มดิจิทัล หรือวิธีอื่นในลักษณะเดียวกัน (ร่างมาตรา 4)
- เพิ่มนิยาม “บริการแพลตฟอร์มดิจิทัล” หมายถึงสื่อกลางทางอิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อมผู้ประกอบการ ผู้บริโภค หรือผู้ใช้บริการเข้าด้วยกัน ไม่ว่าจะคิดค่าบริการหรือไม่ (ร่างมาตรา 5)
- เพิ่มระบบ “จดแจ้ง” การประกอบธุรกิจตลาดแบบตรง นอกเหนือจากการจดทะเบียน และให้ สคบ. มีหน้าที่รับคำขอจดแจ้ง (ร่างมาตรา 11 และ 18)
- หน้าที่ของแพลตฟอร์มดิจิทัล ร่างกำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจตลาดแบบตรงที่เป็นบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลมีหน้าที่เกี่ยวกับร้านค้าบนแพลตฟอร์ม และต้องร่วมรับผิดกับร้านค้าในความเสียหายจากความชำรุดบกพร่องของสินค้าหรือบริการที่ขายให้ผู้บริโภค (ร่างมาตรา 19)
- ข้อความในการเสนอขาย ให้เป็นไปตามที่คณะกรรมการกำหนด (ร่างมาตรา 13)
- ฝั่งขายตรง เช่น แผนการจ่ายผลตอบแทนต้องไม่ให้มีรหัสผู้จำหน่ายอิสระหรือตัวแทนขายตรงมากกว่าหนึ่งรหัสต่อหนึ่งบุคคล (ร่างมาตรา 14) และการติดต่อผู้บริโภคทางอิเล็กทรอนิกส์ต้องแสดงบัตรประจำตัวผู้จำหน่ายอิสระ (ร่างมาตรา 16)
- ปรับเรื่องแชร์ลูกโซ่ ที่แฝงเข้ามาในธุรกิจทั้งสองประเภท (ร่างมาตรา 12)
สิ่งสำคัญ: ทั้งหมดนี้ยังเป็นร่างกฎหมายที่อยู่ระหว่างรับฟังความคิดเห็น เนื้อหาอาจเปลี่ยนแปลงได้ก่อนประกาศใช้
วันนี้ผู้ประกอบการยังต้องปฏิบัติตามกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ คือ พ.ร.บ.ขายตรงฯ พ.ศ. 2545 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ผู้ที่ได้รับผลกระทบสามารถแสดงความคิดเห็นผ่านเว็บไซต์ สคบ. ได้ภายในช่วงเวลาที่ประกาศ
เช็กลิสต์สำหรับร้านค้าออนไลน์
- ประเมินว่าธุรกิจของคุณเข้าข่ายตลาดแบบตรงหรือไม่ และเข้าข้อยกเว้นตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2561 หรือไม่
- ถ้าเป็นนิติบุคคลหลายราย หรือมีหลายธุรกิจแยกกัน ให้วางแผนจดทะเบียนแยกตามแต่ละนิติบุคคล
- จดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ให้ครบ และเตรียมหลักประกันตามที่ สคบ. กำหนด
- ตรวจฉลากสินค้าให้ถูกต้องตามกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค ดูได้ที่ ฉลากสินค้าตามกฎ สคบ.
- ถ้าขายอาหารหรือเครื่องสำอาง ต้องมีเลข อย. หรือเลขจดแจ้งที่ถูกต้องด้วย เพราะการจดทะเบียนกับ สคบ. ไม่ได้แทนการขออนุญาตผลิตภัณฑ์
- ติดตามร่างกฎหมายฉบับใหม่ โดยเฉพาะระบบจดแจ้งและหน้าที่ของแพลตฟอร์ม ซึ่งอาจกระทบวิธีที่แพลตฟอร์มขอข้อมูลจากร้านค้า
คำถามที่พบบ่อย
ตลาดแบบตรงคืออะไร
ตลาดแบบตรงคือการจำหน่ายสินค้าหรือบริการโดยสื่อสารข้อมูลไปยังผู้บริโภคโดยตรง เช่น ผ่านเว็บไซต์ โทรศัพท์ อีเมล สื่อสิ่งพิมพ์ หรือโซเชียลมีเดีย ตาม พ.ร.บ.ขายตรงฯ พ.ศ. 2545 การขายของออนไลน์ส่วนใหญ่จึงเข้าข่ายตลาดแบบตรง
ขายของออนไลน์ต้องจด สคบ. ไหม
โดยหลักต้องจดทะเบียนตลาดแบบตรงกับ สคบ. ก่อนเริ่มธุรกิจ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2561 เช่น บุคคลธรรมดาที่มีรายได้จากการขายออนไลน์ไม่เกิน 1,800,000 บาทต่อปี หรือ SME ที่ขึ้นทะเบียนตามกฎหมายส่งเสริม SME
ไม่จดทะเบียนตลาดแบบตรงมีโทษอะไร
ตามที่ สคบ. เผยแพร่ มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และปรับรายวันไม่เกิน 10,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืน
มีหลายบริษัทหรือหลายเว็บไซต์ จดครั้งเดียวได้ไหม
ไม่ได้ สคบ. ระบุว่าหากดำเนินธุรกิจหลายบริษัทหรือหลายเว็บไซต์ที่แยกกันชัดเจน ต้องจดทะเบียนแยกตามแต่ละนิติบุคคล
ร่าง พ.ร.บ.ขายตรงฉบับใหม่มีผลบังคับแล้วหรือยัง
ยังไม่มีผล ร่างดังกล่าวอยู่ระหว่างรับฟังความคิดเห็นบนเว็บไซต์ สคบ. ระหว่างวันที่ 28 ตุลาคม ถึง 27 พฤศจิกายน 2569 ปัจจุบันยังใช้กฎหมายฉบับเดิมและที่แก้ไขเพิ่มเติม
ให้ Livilution ช่วยวางเอกสารธุรกิจออนไลน์ให้ครบ
Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ด้านจดทะเบียนธุรกิจและขออนุญาตผลิตภัณฑ์ เราช่วยประเมินว่าร้านค้าออนไลน์ของคุณต้องจดทะเบียนอะไรบ้าง ตั้งแต่ทะเบียนพาณิชย์ จดทะเบียนบริษัท ไปจนถึงเลข อย. สำหรับสินค้าที่ขาย ดูบริการได้ที่ ขอเลข อย. อาหาร และ จดแจ้งเครื่องสำอาง
เล่ารูปแบบธุรกิจของคุณให้เราช่วยเช็กเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415
แหล่งอ้างอิง
- สคบ. (27 ต.ค. 2569) ขอเชิญร่วมแสดงความคิดเห็น (ร่าง) พระราชบัญญัติขายตรงและตลาดแบบตรง (ฉบับที่ ..) พ.ศ. ….: ocpb.go.th
- สคบ. แบบคำถามรับฟังความคิดเห็นต่อ (ร่าง) พ.ร.บ.ขายตรงและตลาดแบบตรง (ฉบับที่ ..) พ.ศ. ….: ocpb.go.th
- สคบ. บทความ ขายสินค้าออนไลน์ ต้องจดทะเบียน “ธุรกิจตลาดแบบตรง” กับ สคบ.: ocpb.go.th
- กฎกระทรวงกำหนดการซื้อขายสินค้าหรือบริการโดยวิธีการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่ถือว่าเป็นตลาดแบบตรง พ.ศ. 2561: ocpb.go.th
- สคบ. (30 ก.ค. 2567) เรื่องง่าย ๆ กับเคล็ดลับจดทะเบียนขายตรงและตลาดแบบตรง: ocpb.go.th
ข้อมูล ณ วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
