หลักประกันทางธุรกิจคืออะไร ทรัพย์สินอะไรใช้ได้ เครื่องหมายการค้าเป็นหลักประกันได้ไหม และจดทะเบียนอย่างไร

สรุปสั้น: หลักประกันทางธุรกิจคือการนำทรัพย์สินที่ใช้ในธุรกิจ เช่น เครื่องจักร สินค้าคงคลัง ลูกหนี้การค้า ตัวกิจการ หรือเครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ และสิทธิบัตร มาเป็นประกันการชำระหนี้ได้ตามพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 โดยไม่ต้องส่งมอบทรัพย์สินให้เจ้าหนี้ ผู้ประกอบการจึงยังใช้ทรัพย์สินนั้นทำธุรกิจต่อได้ สัญญาต้องจดทะเบียนผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD)

บทความนี้สรุปจากเอกสารคำถาม–คำตอบของกองทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจ DBD เหมาะกับเจ้าของธุรกิจ SME เจ้าของแบรนด์ที่จดเครื่องหมายการค้าแล้ว และผู้ที่กำลังมองหาแหล่งเงินทุนโดยไม่มีที่ดินเป็นหลักประกัน

พ.ร.บ.หลักประกันทางธุรกิจ มีไว้เพื่ออะไร

DBD อธิบายเจตนารมณ์ของ พ.ร.บ.หลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 ว่าเพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ง่ายขึ้น โดยให้นำทรัพย์สินที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจและมีอยู่แล้วในธุรกิจมาเป็นหลักประกันการชำระหนี้ โดยไม่ต้องส่งมอบการครอบครองทรัพย์สิน ต่างจากการจำนำที่ต้องส่งมอบของให้เจ้าหนี้ เอกสาร DBD อีกฉบับอธิบายว่าก่อนมีกฎหมายนี้ ผู้ประกอบการมีทางเลือกหลักเพียงจำนำซึ่งต้องส่งมอบสังหาริมทรัพย์ และจำนองซึ่งใช้ได้กับอสังหาริมทรัพย์หรือสังหาริมทรัพย์บางประเภท SME ที่ไม่มีทรัพย์สินเข้าเงื่อนไขจึงขอสินเชื่อยาก กฎหมายนี้มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 2 กรกฎาคม 2559

ตัวอย่างที่เห็นภาพง่าย เช่น โรงงานผลิตอาหารที่นำเครื่องจักรไปเป็นหลักประกัน ยังใช้เครื่องจักรผลิตสินค้าต่อได้ หรือเจ้าของแบรนด์ที่นำเครื่องหมายการค้าไปเป็นหลักประกัน ยังใช้แบรนด์ขายสินค้าได้ตามปกติ

ใครเกี่ยวข้องบ้างในสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ

บทบาท	คือใคร (ตามเอกสาร DBD)
ผู้ให้หลักประกัน	บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลก็ได้
ผู้รับหลักประกัน	สถาบันการเงิน เช่น ธนาคารพาณิชย์ บริษัทเงินทุน บริษัทเครดิตฟองซิเอร์ ธุรกิจประกันชีวิตและประกันภัย ธนาคารที่มีกฎหมายเฉพาะจัดตั้ง และบุคคลอื่นตามกฎกระทรวง
ผู้บังคับหลักประกัน	บุคคลที่คู่สัญญาตกลงให้เป็นผู้บังคับหลักประกันกรณีนำกิจการมาเป็นหลักประกัน และต้องได้รับใบอนุญาตจาก DBD

ผู้รับหลักประกันตามกฎกระทรวงที่ DBD ระบุ เช่น นิติบุคคลเฉพาะกิจเพื่อการแปลงสินทรัพย์เป็นหลักทรัพย์ บริษัทหลักทรัพย์ กองทุนรวม บริษัทบริหารสินทรัพย์ นิติบุคคลที่ประกอบธุรกิจแฟ็กเตอริ่ง ธุรกิจให้เช่าซื้อและลิสซิ่ง และนิติบุคคลที่ประกอบธุรกิจให้สินเชื่อ ดังนั้นการทำสัญญาหลักประกันแบบนี้ระหว่างเพื่อนหรือญาติที่เป็นบุคคลธรรมดาจึงไม่เข้าระบบนี้

ทรัพย์สินอะไรใช้เป็นหลักประกันได้บ้าง

1. กิจการ ทั้งกิจการที่ใช้ดำเนินธุรกิจ
2. สิทธิเรียกร้อง เช่น สิทธิตามสัญญาเช่า บัญชีเงินฝากธนาคาร และลูกหนี้การค้า
3. ทรัพย์สินที่ใช้ในการประกอบธุรกิจ เช่น เครื่องจักร สินค้าคงคลัง และวัตถุดิบ
4. อสังหาริมทรัพย์ เฉพาะกรณีผู้ให้หลักประกันประกอบธุรกิจอสังหาริมทรัพย์โดยตรง เช่น ที่ดินจัดสรร
5. ทรัพย์สินทางปัญญา เช่น เครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ และสิทธิบัตร
6. ทรัพย์สินอื่นตามกฎกระทรวง เช่น ไม้ยืนต้น

เอกสารของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าอธิบายตัวอย่างเรื่องไม้ยืนต้นไว้ว่า ไม้ยืนต้นที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจซึ่งเป็นส่วนควบของที่ดินสามารถนำมาประเมินมูลค่าพร้อมกับที่ดินได้ ทำให้มูลค่าของหลักประกันที่ให้กับสถาบันการเงินสูงขึ้น และช่วยให้ผู้ปลูกเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้อีกทางหนึ่ง

เครื่องหมายการค้าเป็นหลักประกันได้อย่างไร

สำหรับเจ้าของแบรนด์ ข้อ 5 ในรายการข้างต้นคือประเด็นสำคัญ เพราะแบรนด์ที่ขายดีมีมูลค่าทางเศรษฐกิจ แต่หลายธุรกิจไม่เคยคิดว่าเครื่องหมายการค้าคือทรัพย์สินที่ใช้ระดมทุนได้ ในทางปฏิบัติ เจ้าหนี้จะอยากเห็นว่าสิทธิในแบรนด์ชัดเจนและตรวจสอบได้ เช่น เครื่องหมายได้รับการจดทะเบียนแล้ว เจ้าของตามทะเบียนตรงกับผู้ให้หลักประกัน และสิทธิยังมีผลอยู่

สิ่งที่เจ้าของแบรนด์ควรเช็กก่อนคุยกับสถาบันการเงิน

• เครื่องหมายจดทะเบียนในจำพวกสินค้าหรือบริการที่ใช้ขายจริงหรือไม่
• ชื่อเจ้าของในทะเบียนเป็นบุคคลหรือนิติบุคคลเดียวกับผู้กู้หรือผู้ให้หลักประกันหรือไม่
• ทะเบียนยังไม่หมดอายุ และไม่มีข้อพิพาทหรือการคัดค้านที่ค้างอยู่
• มีสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมาย (ไลเซนส์) ที่ทำไว้กับผู้อื่นหรือไม่ เพราะกระทบมูลค่าและการบังคับหลักประกัน

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ และสิทธิบัตรของธุรกิจต่างกันอย่างไร อ่านต่อที่ เครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร ต่างกันอย่างไร และพื้นฐานการจดแบรนด์ที่ เครื่องหมายการค้า คืออะไร

ขั้นตอนจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ

1. ผู้ให้หลักประกันและผู้รับหลักประกันทำสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ
2. ผู้รับหลักประกันเป็นผู้ยื่นขอจดทะเบียนทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยต้องได้รับความยินยอมเป็นหนังสือจากผู้ให้หลักประกัน
3. ยื่นคำขอจดทะเบียน เปลี่ยนแปลง หรือยกเลิกผ่านระบบออนไลน์ และชำระค่าธรรมเนียมผ่านธนาคาร (e-Payment)
4. เจ้าพนักงานทะเบียนตรวจความครบถ้วน ตรวจค่าธรรมเนียม และออกใบเสร็จอิเล็กทรอนิกส์
5. ผู้รับหลักประกันสั่งพิมพ์หลักฐานการจดทะเบียนและใบเสร็จ

ผู้รับหลักประกันต้องขอชื่อผู้ใช้และรหัสผ่านของระบบก่อน โดยยื่นแบบ ทป. 07 พร้อมหลักฐานผู้มีอำนาจ และแสดงตัวต่อเจ้าพนักงานทะเบียนที่กองทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจ ระบบที่ใช้คือ e-Secured ของ DBD

ค่าธรรมเนียมตามเอกสาร DBD

รายการ	อัตรา
จดทะเบียนสัญญา กรณีหลักประกันเป็นที่ดิน	เท่าค่าธรรมเนียมจดทะเบียนจำนอง ร้อยละ 1 ไม่เกิน 200,000 บาท
จดทะเบียนสัญญา กรณีทรัพย์สินอื่นและกิจการ	ร้อยละ 0.1 ไม่เกิน 1,000 บาท
แก้ไขเพิ่มจำนวนเงินที่ตกลงใช้ทรัพย์สินเป็นประกัน (เฉพาะส่วนที่เพิ่ม)	ร้อยละ 0.1 ไม่เกิน 1,000 บาท
แก้ไขรายการอื่น	ครั้งละ 200 บาท
ยกเลิกการจดทะเบียน	200 บาท
ออกหลักฐานการจดทะเบียน / ตรวจดูรายการ	ฉบับละ 200 บาท / ครั้งละ 50 บาท

อัตรานี้เป็นค่าธรรมเนียมภาครัฐตามเอกสาร DBD ไม่ใช่ค่าบริการของสถาบันการเงินหรือที่ปรึกษา ยอดจริงให้ตรวจจากระบบ ณ วันที่ยื่น

จดทะเบียนแล้วเจ้าหนี้ได้สิทธิอะไร

เมื่อจดทะเบียนแล้ว เจ้าหนี้ถือเป็นเจ้าหนี้มีประกันตามกฎหมายล้มละลาย มีบุริมสิทธิเหนือทรัพย์สินที่เป็นหลักประกัน ได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินนั้นก่อนเจ้าหนี้สามัญ แม้ทรัพย์สินจะโอนไปยังบุคคลภายนอกแล้ว ยกเว้นบุคคลภายนอกได้ทรัพย์สินไปตามทางการค้าปกติ หรือโดยสุจริตและเสียค่าตอบแทน

ถ้าลูกหนี้ผิดนัด เจ้าหนี้ต้องแจ้งเหตุบังคับหลักประกันเป็นหนังสือก่อน ถ้าผู้ให้หลักประกันยินยอมส่งมอบทรัพย์สิน เจ้าหนี้บังคับหลักประกันระหว่างเอกชนได้โดยไม่ต้องฟ้องศาล ด้วยการจำหน่ายหรือให้ทรัพย์สินหลุดเป็นสิทธิตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด แต่ถ้าไม่ยินยอม เจ้าหนี้ต้องฟ้องคดีต่อศาล ส่วนกรณีหลักประกันเป็นกิจการ การบังคับทำโดยผู้บังคับหลักประกันซึ่งไต่สวนข้อเท็จจริง ประเมินราคา และจำหน่ายกิจการเพื่อจัดสรรเงินชำระหนี้

สัญญาหลักประกันระงับเมื่อหนี้ที่ประกันระงับด้วยเหตุอื่นที่ไม่ใช่อายุความ คู่สัญญาตกลงเป็นหนังสือให้ยกเลิก มีการไถ่ถอนทรัพย์สิน หรือมีการบังคับหลักประกันแล้ว

ใครตรวจดูข้อมูลสัญญาได้บ้าง

DBD ให้ตรวจดูรายการจดทะเบียนได้ผ่านระบบจดทะเบียนสัญญา ยื่นแบบ บธ.1 ที่กองทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจ หรือผ่านเว็บไซต์ DBD ผู้มีสิทธิ ได้แก่ เจ้าของข้อมูล ผู้มีส่วนได้เสียที่มีชื่อในสัญญาหรือผู้มีส่วนได้เสียอื่น ผู้ได้รับอนุญาตจากศาลหรือหน่วยงานตามกฎหมาย และประชาชนทั่วไปซึ่งดูได้เฉพาะข้อมูลเบื้องต้นที่กรมกำหนด ข้อนี้มีประโยชน์ก่อนซื้อเครื่องจักรมือสองหรือซื้อกิจการ เพราะช่วยเช็กว่าทรัพย์สินติดภาระหลักประกันอยู่หรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

หลักประกันทางธุรกิจคืออะไร

คือการนำทรัพย์สินที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจในธุรกิจมาเป็นประกันการชำระหนี้ตาม พ.ร.บ.หลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 โดยไม่ต้องส่งมอบทรัพย์สินให้เจ้าหนี้ และต้องจดทะเบียนสัญญากับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า

เครื่องหมายการค้าใช้เป็นหลักประกันได้ไหม

ได้ DBD ระบุว่าทรัพย์สินทางปัญญา เช่น เครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ และสิทธิบัตร เป็นทรัพย์สินที่นำมาเป็นหลักประกันได้ โดยผู้รับหลักประกันต้องเป็นสถาบันการเงินหรือบุคคลตามกฎกระทรวง

กู้เงินกับบุคคลธรรมดาแล้วใช้ระบบนี้ได้ไหม

ไม่ได้ ผู้รับหลักประกันต้องเป็นสถาบันการเงินหรือผู้รับหลักประกันตามกฎกระทรวงที่ DBD ระบุ เช่น บริษัทหลักทรัพย์ บริษัทบริหารสินทรัพย์ หรือนิติบุคคลที่ประกอบธุรกิจให้สินเชื่อ

ใครเป็นผู้ยื่นจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ

ผู้รับหลักประกันเป็นผู้ยื่นทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยต้องได้รับความยินยอมเป็นหนังสือจากผู้ให้หลักประกัน และชำระค่าธรรมเนียมผ่านระบบ e-Payment

ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนสัญญาหลักประกันเท่าไร

ตามเอกสาร DBD กรณีหลักประกันเป็นทรัพย์สินอื่นนอกจากที่ดินและกิจการ ร้อยละ 0.1 ไม่เกิน 1,000 บาท ส่วนกรณีที่ดินเท่ากับค่าธรรมเนียมจดทะเบียนจำนอง ร้อยละ 1 ไม่เกิน 200,000 บาท

ให้ Livilution ช่วยดูแลเครื่องหมายการค้าให้พร้อมเป็นทรัพย์สินของธุรกิจ

Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ในงานจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าและจดทะเบียนธุรกิจ เราช่วยตรวจสถานะทะเบียน จำพวกสินค้า ชื่อเจ้าของ และสัญญาไลเซนส์ให้พร้อมก่อนนำไปคุยกับสถาบันการเงิน ดูรายละเอียดได้ที่ บริการจดเครื่องหมายการค้า ถ้ายังไม่ได้ตั้งนิติบุคคล อ่าน จดบริษัทต้องมีกี่คน ประกอบ

ส่งเลขคำขอหรือเลขทะเบียนเครื่องหมายการค้ามาให้เราช่วยเช็กเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415

แหล่งอ้างอิง

• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า ประเด็นคำถาม–คำตอบ ของกองทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจ: dbd.go.th (PDF)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า ประเทศไทยกับกฎหมายหลักประกันทางธุรกิจ: dbd.go.th (PDF)
• ระบบจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ (e-Secured): esecured.dbd.go.th

ข้อมูล ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี