อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท เป็นผลิตภัณฑ์ที่พบได้ทั่วไปในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นปลากระป๋อง นมพร้อมดื่ม เครื่องดื่มบรรจุกระป๋อง ซอส หรืออาหารพร้อมรับประทาน แม้อาหารประเภทนี้จะสามารถเก็บรักษาไว้ได้นาน แต่ก่อนจะวางจำหน่ายในประเทศไทย ผู้ผลิตและผู้นำเข้าจะต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) อย่างเคร่งครัด ทั้งด้านคุณภาพ ความปลอดภัย กระบวนการผลิต ภาชนะบรรจุ และการแสดงฉลาก เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับอาหารที่ปลอดภัยและได้มาตรฐาน
📢 รวมไฮไลท์ ให้คุณเลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ
- อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท คืออะไร
- ตัวอย่างอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
- ข้อกำหนดของ อย. สำหรับอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
- มาตรฐานคุณภาพของอาหาร
- ข้อกำหนดด้านการฆ่าเชื้อ
- ข้อกำหนดเกี่ยวกับภาชนะบรรจุ
- ข้อกำหนดการแสดงฉลาก
อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท คืออะไร
ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2569 เรื่อง อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท กำหนดว่า อาหารประเภทนี้หมายถึง อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท หมายความว่า อาหารที่ผ่านกรรมวิธี ที่ใช้ทำลายหรือยับยั้งการขยายพันธุ์ของจุลินทรีย์ด้วยความร้อน ภายหลัง หรือก่อนบรรจุ หรือปิดผนึก และให้หมายความรวมถึงอาหารอื่นที่มี กระบวนการผลิตในทำนองเดียวกันนี้ที่มีค่าพีเอชมากกว่า 4.6 และมีค่าวอ เตอร์แอคติวิตี(Water activity) มากกว่า 0.85 ซึ่งเก็บรักษาไว้ในภาชนะ บรรจุที่ปิดสนิท ที่เป็นโลหะหรือวัตถุอื่นที่คงรูปหรือไม่คงรูป ที่สามารถ ป้องกันมิให้อากาศภายนอกเข้าไปในภาชนะบรรจุได้และสามารถเก็บรักษา ไว้ได้ในอุณหภูมิปกติ
ตัวอย่างอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่เข้าข่าย ได้แก่
- อาหารกระป๋อง
- ปลากระป๋อง
- ผลไม้กระป๋อง
- ซอสปรุงรส
- นมยูเอชที
- เครื่องดื่มบรรจุกระป๋อง
- เครื่องดื่มพร้อมดื่ม
- กาแฟพร้อมดื่ม
- น้ำผลไม้บรรจุกล่อง
- อาหารพร้อมรับประทาน (Retort Pouch)
- แกงหรืออาหารสำเร็จรูปบรรจุถุงรีทอร์ท
ทั้งนี้ การพิจารณาว่าอาหารชนิดใดอยู่ภายใต้ประกาศดังกล่าว จะขึ้นอยู่กับลักษณะการผลิต ค่า pH ค่า Water Activity และกระบวนการฆ่าเชื้อของผลิตภัณฑ์ด้วย
ข้อกำหนดของ อย. สำหรับอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
ข้อกำหนด อย. ล่าสุดสำหรับอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทอ้างอิงตาม ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 469) พ.ศ. 2569 โดยมีการปรับปรุงกฎเกณฑ์สำคัญเพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล ดังนี้
- เกณฑ์มาตรฐานจุลินทรีย์ (อาหารกรดต่ำ): ปรับปรุงข้อกำหนดด้านจุลินทรีย์สำหรับกลุ่มอาหารที่มีกรดต่ำ (Low-Acid Canned Foods) ให้ปลอดภัยและสอดคล้องกับมาตรฐานสากลมากขึ้น
- การแสดงฉลากและปริมาณ: ผู้ผลิตต้องปฏิบัติตามประกาศฉบับใหม่ โดยบังคับให้ระบุ ปริมาณน้ำหนักเนื้ออาหาร (Drain weight) อย่างชัดเจน สำหรับผลิตภัณฑ์ที่สามารถแยกเนื้อและน้ำออกจากกันได้
- มาตรฐานการผลิต: ยังคงเน้นย้ำให้ผู้ประกอบการใช้หลักเกณฑ์และวิธีการที่ดีในการผลิต (GMP) เฉพาะสำหรับอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทชนิดที่ปรับกรดและกรดต่ำ (LACF/Acidified Food GMP) เพื่อป้องกันการเจริญเติบโตของเชื้อโรคที่เป็นอันตราย
มาตรฐานคุณภาพของอาหาร
อาหารต้องมีคุณภาพเป็นไปตามมาตรฐานที่กฎหมายกำหนด ไม่มีสี กลิ่น หรือรสผิดปกติ และต้องไม่มีสารพิษหรือสารปนเปื้อนเกินเกณฑ์ รวมถึงต้องผ่านเกณฑ์ด้านจุลินทรีย์ตามที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยากำหนด
นอกจากนี้ ประกาศยังแบ่งอาหารตามระดับความเป็นกรด (pH) และค่า Water Activity เพื่อกำหนดวิธีควบคุมและการฆ่าเชื้อที่เหมาะสมกับผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท
ข้อกำหนดด้านการฆ่าเชื้อ
อาหารที่มีความเป็นกรดต่ำ (Low Acid Food) จะต้องผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อด้วยความร้อนตาม Scheduled Process และต้องมีค่า Sterilizing Value (F₀) ไม่น้อยกว่า 3 นาที เพื่อให้สามารถทำลายสปอร์ของเชื้อ Clostridium botulinum ได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมถึงต้องมีการศึกษาการกระจายความร้อน (Heat Distribution) และการแทรกผ่านของความร้อน (Heat Penetration) ตามหลักเกณฑ์ที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยากำหนด
ข้อกำหนดเกี่ยวกับภาชนะบรรจุ
ภาชนะบรรจุต้องเป็นวัสดุที่เหมาะสำหรับสัมผัสอาหาร และเป็นไปตามข้อกำหนดของ อย. โดยเฉพาะภาชนะโลหะ ต้องมีการเคลือบภายในอย่างเหมาะสมเพื่อป้องกันการเกิดปฏิกิริยาระหว่างอาหารกับภาชนะ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพและความปลอดภัยของอาหารได้
ผู้ประกอบการยังต้องเลือกใช้วัสดุสัมผัสอาหาร (Food Contact Material) ที่เป็นไปตามกฎหมาย เพื่อป้องกันการปนเปื้อนของสารเคมีเข้าสู่อาหาร
ข้อกำหนดการแสดงฉลาก
อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ต้องแสดงฉลากให้ถูกต้องตามกฎหมายอาหาร เช่น
- ชื่ออาหาร
- เลขสารบบอาหาร (เลข อย.)
- ชื่อและที่อยู่ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า
- ปริมาณสุทธิ
- วันเดือนปีที่ผลิตหรือควรบริโภคก่อน
- วิธีเก็บรักษา (ถ้ามี)
- ข้อมูลโภชนาการหรือข้อความอื่นตามที่กฎหมายกำหนด
สำหรับอาหารบางประเภทที่สามารถแยกน้ำออกจากเนื้ออาหารได้ จะต้องแสดงน้ำหนักเนื้ออาหาร (Drain Weight) เพิ่มเติมบนฉลากด้วย
อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท เป็นผลิตภัณฑ์ที่ต้องควบคุมตามกฎหมายอาหาร โดยผู้ผลิตและผู้นำเข้าต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดของ อย. ทั้งด้านคุณภาพอาหาร กระบวนการฆ่าเชื้อ ภาชนะบรรจุ และการแสดงฉลาก เพื่อให้ผลิตภัณฑ์มีความปลอดภัยและสามารถจำหน่ายในประเทศไทยได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย
หากต้องการขอเลข อย. สำหรับอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท หรือต้องการคำปรึกษาเกี่ยวกับการเตรียมเอกสาร การขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ และการยื่นคำขอผ่านระบบ e-Submission ทีม Livilution พร้อมให้คำปรึกษาและดำเนินการขออนุญาตกับ อย. สินค้า เพียงกรอกข้อมูลเพื่อให้ทีมงานติดต่อกลับ หรือ Add LINE: @liviconsult เพื่อรับคำปรึกษาเบื้องต้นฟรีได้เลย
