สรุปสั้น: Listeria monocytogenes หรือเชื้อลิสทีเรีย เป็นแบคทีเรียที่พบได้ทั่วไปในดิน น้ำ และสิ่งแวดล้อม จึงปนเปื้อนผักและผลิตผลทางการเกษตรได้ เมื่อปลายเดือนตุลาคม 2569 องค์การอาหารและยาสหรัฐอเมริกา (US FDA) ใส่ผู้ผลิตเห็ดเข็มทองบางรายจากจีนไว้ใน Import Alert 99-35 เพราะประเด็นเชื้อนี้ อย. ไทยแจ้งว่าเบื้องต้นยังไม่พบการนำเข้าจากผู้ผลิตรายที่ถูกแจ้งเตือนล่าสุด และเพิ่มการเก็บตัวอย่างเห็ดเข็มทองนำเข้าไปตรวจ สำหรับผู้ผลิตและผู้นำเข้าอาหาร ประเด็นสำคัญคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 ที่กำหนดเกณฑ์จุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค รวมถึง Listeria monocytogenes ในอาหารบางกลุ่ม
Listeria monocytogenes คืออะไร
ตามข่าวของ อย. เชื้อลิสทีเรียเป็นแบคทีเรียที่พบได้ทั่วไปในธรรมชาติ ไม่ได้พบเฉพาะในเห็ดเข็มทอง และอาจปนเปื้อนพืชผักหรือผลิตผลทางการเกษตรชนิดอื่นได้ จุดที่ผู้บริโภคควรรู้คือ เชื้อนี้ถูกทำลายได้ด้วยความร้อนจากการปรุงอาหารอย่างเหมาะสม ความเสี่ยงจึงสูงขึ้นเมื่อกินอาหารดิบ หรือกึ่งสุกกึ่งดิบ
ในมุมของกฎหมายอาหาร คำถามที่ FAQ ของกองอาหารอธิบายไว้คือ เชื้อ Listeria monocytogenes เจริญได้ดีเมื่ออาหารมีค่าวอเตอร์แอคทิวิตี (aw) มากกว่า 0.9 ด้วยเหตุนี้อาหารลักษณะแห้ง เช่น นมผง ผลิตภัณฑ์นมชนิดแห้ง และนมปรุงแต่งชนิดแห้ง จึงไม่ได้ถูกกำหนดให้ต้องตรวจเชื้อนี้ ส่วนอาหารที่ชื้นและเก็บแช่เย็นจะเป็นกลุ่มที่ต้องระวังมากกว่า
ข่าวเห็ดเข็มทองและ Import Alert 99-35 เกิดอะไรขึ้น
อย. เผยแพร่ข่าวเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2569 สรุปได้ดังนี้
- US FDA ออกประกาศ Import Alert 99-35 ซึ่งมีรายชื่อผู้ผลิตเห็ดเข็มทองบางรายจากประเทศจีนอยู่ในบัญชีเฝ้าระวังการนำเข้า เพราะพบประเด็นการปนเปื้อน Listeria monocytogenes เป็นมาตรการควบคุมการนำเข้าของสหรัฐฯ สำหรับสินค้าจากผู้ผลิตที่ระบุ
- อย. ตรวจสอบข้อมูลการนำเข้าในไทย และเบื้องต้นยังไม่พบการนำเข้าเห็ดเข็มทองจากผู้ผลิตรายที่ถูกแจ้งเตือนล่าสุด
- อย. เพิ่มการเก็บตัวอย่างเห็ดเข็มทองนำเข้าส่งตรวจวิเคราะห์เชื้อลิสทีเรีย และเฝ้าระวังความปลอดภัยของอาหารนำเข้าตามระดับความเสี่ยง
- ประชาชนยังบริโภคเห็ดเข็มทองได้ตามปกติ โดยต้องปรุงให้สุกทั่วถึง และหลีกเลี่ยงการกินแบบดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ
ข่าวนี้ไม่ได้หมายความว่าเห็ดเข็มทองทุกยี่ห้อมีปัญหา แต่เป็นสัญญาณว่าหน่วยงานกำลังเพิ่มการเฝ้าระวัง ผู้นำเข้าผักและเห็ดสดควรรู้ว่าผู้ผลิตต้นทางของตัวเองเป็นใคร และมีผลตรวจเชื้อรองรับหรือไม่
ป้องกันเชื้อลิสทีเรียอย่างไร ตามหลัก 5 ประการที่ อย. แนะนำ
อย. แนะนำให้ใช้หลักความปลอดภัยด้านอาหาร 5 ประการขององค์การอนามัยโลก ซึ่งใช้ได้ทั้งในครัวบ้านและในร้านอาหาร
- รักษาความสะอาด ล้างมือก่อนและระหว่างเตรียมอาหาร ดูแลอุปกรณ์และครัวให้สะอาด
- แยกอาหารดิบและอาหารสุก รวมถึงแยกอุปกรณ์ เพื่อกันการปนเปื้อนข้าม
- ปรุงให้สุกทั่วถึง ให้อุณหภูมิภายในอาหารสูงกว่า 70 องศาเซลเซียส โดยเฉพาะเมนูชาบู สุกี้ และหมูกระทะ ควรต้มเห็ดเข็มทองให้สุกทั่วถึง ไม่ลวกแบบผ่าน ๆ
- เก็บอาหารในอุณหภูมิที่ปลอดภัย อาหารที่ต้องแช่เย็นควรเก็บต่ำกว่า 4 องศาเซลเซียส
- ใช้น้ำสะอาดและวัตถุดิบที่ปลอดภัย เลือกวัตถุดิบสดใหม่ และล้างผักผลไม้ก่อนรับประทาน
อย. ยังขอความร่วมมือผู้ประกอบการร้านอาหารให้ใส่ใจสุขลักษณะในการประกอบอาหาร และปรุงเห็ดเข็มทองให้สุกก่อนเสิร์ฟ
กฎหมายไทยกำหนดเกณฑ์ Listeria monocytogenes ไว้อย่างไร
เกณฑ์หลักอยู่ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน หลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการในการตรวจวิเคราะห์ของอาหารด้านจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค หลักคิดของประกาศที่ FAQ ของกองอาหารยกมาบ่อยคือข้อ 2
อาหารตามบัญชีหมายเลข 1 ท้ายประกาศที่ผลิตเพื่อจำหน่าย นำเข้าเพื่อจำหน่าย หรือที่จำหน่าย ต้องไม่มีจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค เว้นแต่จุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรคตามชนิดและปริมาณที่ระบุไว้ในบัญชีหมายเลข 2 ท้ายประกาศ
บัญชีหมายเลข 2 จะระบุว่าอาหารแต่ละกลุ่มต้องตรวจเชื้อชนิดใดบ้าง และ Listeria monocytogenes ถูกกำหนดไว้สำหรับอาหารบางกลุ่ม ไม่ใช่ทุกกลุ่ม ตัวอย่างจาก FAQ ของกองอาหาร
- ไอศกรีมชนิดเหลวที่ฆ่าเชื้อแบบพาสเจอไรซ์ ต้องตรวจ Salmonella spp., Staphylococcus aureus, Bacillus cereus และ Listeria monocytogenes (บัญชีหมายเลข 2 ลำดับที่ 8 (8.2)) เพราะการพาสเจอไรซ์อาจมีเชื้อหลงเหลือบางส่วน
- ไอศกรีมชนิดเหลวแบบ UHT หรือสเตอริไลซ์ ตรวจเฉพาะ Salmonella spp. และ Staphylococcus aureus (ลำดับที่ 8 (8.3)) เพราะกรรมวิธีทำลายเชื้อได้ทั้งหมด
- ไอศกรีมหวานเย็น ส่วนใหญ่มีนมน้อยหรือไม่มีเลย จึงกำหนดให้ตรวจ Salmonella spp. และ Staphylococcus aureus
- อาหารแห้ง เช่น นมผง ผลิตภัณฑ์นมชนิดแห้ง ไม่ได้กำหนดให้ตรวจ Listeria monocytogenes เพราะเชื้อเจริญได้ดีเมื่อ aw มากกว่า 0.9
แม้อาหารบางชนิดจะไม่ได้ถูกกำหนดให้ตรวจเชื้อนี้ แต่ข้อ 2 ของประกาศยังบังคับว่าจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรคอื่นต้องตรวจไม่พบ กองอาหารจึงแนะนำว่าผู้ประกอบการสามารถตรวจเพิ่มเติมเองเพื่อทวนสอบความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ได้ ในตารางบัญชีหมายเลข 2 ของประกาศ (ฉบับภาษาอังกฤษ) เกณฑ์ของ Listeria monocytogenes สำหรับอาหารกลุ่มที่กำหนดเขียนในรูป “ไม่พบใน 25 กรัม” หรือ “ไม่พบใน 25 มิลลิลิตร” ตามลักษณะอาหาร
ถ้าผลิตไอศกรีม อ่านเกณฑ์เฉพาะเพิ่มได้ที่ ขอ อย. ไอศกรีมต้องผ่านเกณฑ์อะไร สรุปประกาศฉบับที่ 354
ผู้ผลิตและผู้นำเข้าอาหารควรเตรียมอะไร
ผู้นำเข้าผักสด เห็ด และอาหารแช่เย็น
- รู้ชื่อและที่อยู่ผู้ผลิตต้นทางทุกล็อต และเช็กว่าผู้ผลิตอยู่ในรายชื่อแจ้งเตือนของต่างประเทศหรือไม่ เช่น Import Alert ของ US FDA
- ขอใบรับรองผลวิเคราะห์ (COA) หรือผลตรวจจุลินทรีย์จากผู้ผลิต และพิจารณาสุ่มตรวจซ้ำในไทยสำหรับสินค้าความเสี่ยงสูง
- เตรียมเอกสารผู้ผลิตให้ครบก่อนยื่น อย. ดูรายการได้ที่ นำเข้าอาหารจากต่างประเทศ ต้องมีเอกสารอะไรจากผู้ผลิตก่อนยื่น อย.
- ควบคุมห่วงโซ่ความเย็นตั้งแต่ท่าเรือถึงคลังสินค้า เพราะอาหารที่ต้องแช่เย็นควรอยู่ต่ำกว่า 4 องศาเซลเซียส
ผู้ผลิตอาหารพร้อมบริโภค นม และไอศกรีม
- เปิดบัญชีหมายเลข 2 ของประกาศฉบับที่ 416 แล้วหาว่าอาหารของเราอยู่ลำดับใด ต้องตรวจเชื้ออะไรบ้าง
- ส่งตรวจกับห้องปฏิบัติการที่ใช้วิธีตามประกาศ และเก็บผลไว้เป็นหลักฐานประกอบการขออนุญาตและการตรวจติดตาม
- ทำระบบสุขลักษณะการผลิตตาม GMP 420 โดยเฉพาะการแยกพื้นที่ดิบ-สุก และการทำความสะอาดอุปกรณ์หลังพาสเจอไรซ์
- ถ้าพบผลตรวจผิดปกติ ให้กันล็อตนั้นไว้ก่อนและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ตัวอย่างใน FAQ ของกองอาหารกรณีนม UHT ระบุว่า ถ้าพบเชื้อน้อยกว่าปริมาณที่ทำให้เกิดโรค (infective dose) จัดเป็นอาหารผิดมาตรฐาน และถ้าพบเท่ากับหรือมากกว่า จัดเป็นอาหารผิดมาตรฐานและอาหารไม่บริสุทธิ์
คำถามที่พบบ่อย
Listeria monocytogenes ตายด้วยความร้อนไหม
ตายได้ อย. ระบุว่าเชื้อลิสทีเรียถูกทำลายได้ด้วยความร้อนจากการปรุงอาหารอย่างเหมาะสม และแนะนำให้ปรุงจนอุณหภูมิภายในอาหารสูงกว่า 70 องศาเซลเซียส
ยังกินเห็ดเข็มทองได้ไหม
ได้ อย. ระบุว่าประชาชนบริโภคเห็ดเข็มทองได้ตามปกติ แต่ต้องปรุงให้สุกทั่วถึง และหลีกเลี่ยงการกินแบบดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ
ไทยพบการนำเข้าเห็ดเข็มทองจากผู้ผลิตที่สหรัฐฯ แจ้งเตือนหรือไม่
ตามข่าว อย. วันที่ 28 ตุลาคม 2569 เบื้องต้นยังไม่พบการนำเข้าจากผู้ผลิตรายที่ถูกแจ้งเตือนล่าสุด และ อย. เพิ่มการเก็บตัวอย่างเห็ดเข็มทองนำเข้าไปตรวจวิเคราะห์
อาหารทุกชนิดต้องตรวจ Listeria monocytogenes ไหม
ไม่ทุกชนิด ประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับที่ 416 กำหนดรายการเชื้อที่ต้องตรวจตามกลุ่มอาหารในบัญชีหมายเลข 2 เช่น ไอศกรีมชนิดเหลวแบบพาสเจอไรซ์ต้องตรวจ แต่อาหารแห้งอย่างนมผงไม่ได้กำหนด
ผู้ประกอบการตรวจเชื้อเพิ่มเองได้ไหม
ได้ กองอาหารระบุว่าผู้ประกอบการตรวจวิเคราะห์เพิ่มเติมเพื่อทวนสอบความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ได้ เพราะข้อ 2 ของประกาศกำหนดให้จุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรคอื่นต้องตรวจไม่พบ
ให้ Livilution ช่วยวางเอกสารนำเข้าและขอ อย. อาหาร
Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ในงาน อย. อาหาร เราช่วยตรวจว่าอาหารของคุณต้องตรวจเชื้ออะไรตามประกาศ เตรียมเอกสารผู้ผลิตต่างประเทศ และยื่นขอเลขสารบบอาหาร ดูรายละเอียดได้ที่ บริการรับจด อย. อาหาร และ บริการขออนุญาตสถานที่ผลิตและนำเข้า
ส่งรายการสินค้าและข้อมูลผู้ผลิตมาให้เราประเมินเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415
แหล่งอ้างอิง
- อย. ยืนยันยังไม่พบการนำเข้าเห็ดเข็มทองจากผู้ผลิตที่สหรัฐฯ แจ้งเตือน ย้ำปรุงสุกทั่วถึง (28 ต.ค. 2569, ข่าวแจก 12 ปีงบประมาณ พ.ศ. 2570): fda.moph.go.th
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 จุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค (ฉบับภาษาอังกฤษ): food.fda.moph.go.th (PDF)
- คู่มือการปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416): food.fda.moph.go.th (PDF)
- กองอาหาร คำถามที่พบบ่อย การตรวจวิเคราะห์จุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค ตาม ปสธ. (ฉบับที่ 416): food.fda.moph.go.th
ข้อมูล ณ วันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือทางการแพทย์เฉพาะกรณี
