สรุปสั้น: น้ำส้มสายชูกลั่น น้ำส้มสายชูหมัก และน้ำส้มสายชูเทียม เป็นน้ำส้มสายชู 3 ชนิดตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 204) พ.ศ. 2543 ซึ่งกำหนดให้น้ำส้มสายชูเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน แต่ละชนิดมีที่มาของกรดน้ำส้มต่างกัน มีเกณฑ์กรดน้ำส้ม สารปนเปื้อน และสีที่ต่างกัน หลังข่าว อย. ทลายแหล่งผลิตน้ำส้มสายชูปลอมย่านสะพานสูง ผู้ผลิตและร้านอาหารควรรู้ว่าน้ำส้มสายชูที่ถูกกฎหมายต้องเป็นอย่างไร
บทความนี้สรุปจากข่าวแจกของ อย. ตัวประกาศน้ำส้มสายชูบนเว็บไซต์กองอาหาร และสื่อความรู้ของกองพัฒนาศักยภาพผู้บริโภค อย. เหมาะกับผู้ที่จะผลิตน้ำส้มสายชูขาย รับจ้างบรรจุ หรือซื้อน้ำส้มสายชูไปใช้ในร้านอาหาร
ข่าวน้ำส้มสายชูปลอม อย. พบอะไร
ข่าวที่ อย. เผยแพร่เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า ตำรวจ บก.ปคบ. ร่วมกับ อย. เข้าตรวจค้นบ้านในเขตสะพานสูงเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2569 พบน้ำส้มสายชูปลอมตราสตรอเบอร์รี่ 71 ชิ้น พร้อมน้ำปลาปลอม อุปกรณ์ผลิต และขวดเก่า รวม 2,392 ชิ้น สถานที่นี้ไม่ได้รับอนุญาตผลิตอาหาร ใช้ขวดรีไซเคิล ไม่ถูกสุขลักษณะ และนำหัวเชื้อมาผสมโดยไม่มีสูตรที่แน่นอน ก่อนส่งขายร้านก๋วยเตี๋ยวเรือและร้านอาหาร
ข้อหาตามข่าวคือผลิตเพื่อจำหน่ายอาหารปลอมและจำหน่ายอาหารที่มีฉลากเพื่อลวง ตาม พ.ร.บ.อาหาร พ.ศ. 2522 ซึ่งมีโทษจำคุกและปรับตั้งแต่ 5,000 ถึง 100,000 บาท สำหรับน้ำส้มสายชู ความเสี่ยงที่ผู้บริโภคกังวลคือการนำกรดน้ำส้มที่ไม่ได้ผลิตมาเพื่อบริโภคมาเจือจางแล้วขาย ซึ่งอาจมีโลหะหนักหรือสิ่งปนเปื้อนสูง ถ้าอยากเข้าใจว่าอาหารปลอมตามกฎหมายต่างจากอาหารผิดมาตรฐานอย่างไร อ่านต่อที่ อาหารปลอมคืออะไร มีเลข อย. แล้วยังผิดได้ไหม
น้ำส้มสายชู 3 ชนิดตาม ป.สธ. 204
ประกาศฉบับที่ 204 ยกเลิกประกาศฉบับที่ 48 (พ.ศ. 2523) ข้อ 2 กำหนดให้น้ำส้มสายชูเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน และให้ผลิตภัณฑ์อื่นที่ผลิตขึ้นเพื่อใช้อย่างเดียวกับน้ำส้มสายชู รวมถึงน้ำส้มสายชูชนิดเข้มข้น ถือเป็นน้ำส้มสายชูด้วย ข้อ 3 แบ่งน้ำส้มสายชูเป็น 3 ชนิด
| ชนิด | ที่มา (สรุปจากประกาศ) |
|---|---|
| น้ำส้มสายชูหมัก | ได้จากการหมักธัญพืช ผลไม้ หรือน้ำตาล ด้วยยีสต์และเชื้อน้ำส้มสายชูตามกรรมวิธีธรรมชาติ |
| น้ำส้มสายชูกลั่น | ได้จากการหมักแอลกอฮอล์กลั่นเจือจางด้วยเชื้อน้ำส้มสายชู หรือหมักแล้วนำไปกลั่น หรือนำน้ำส้มสายชูหมักมากลั่น |
| น้ำส้มสายชูเทียม | ได้จากการนำกรดน้ำส้ม (acetic acid) มาเจือจาง |
เกณฑ์คุณภาพน้ำส้มสายชูกลั่นและน้ำส้มสายชูหมัก
ข้อ 4 ใช้เกณฑ์ชุดเดียวกันกับทั้งน้ำส้มสายชูหมักและน้ำส้มสายชูกลั่น
- กรดน้ำส้มไม่น้อยกว่า 4 กรัมต่อ 100 มิลลิลิตร ที่ 27 องศาเซลเซียส
- สารปนเปื้อนไม่เกินเกณฑ์ ได้แก่ สารหนูไม่เกิน 1 มิลลิกรัม ตะกั่วไม่เกิน 1 มิลลิกรัม ทองแดงและสังกะสีไม่เกิน 10 มิลลิกรัม และเหล็กไม่เกิน 10 มิลลิกรัม ต่อน้ำส้มสายชู 1 กิโลกรัม
- ไม่มีกรดน้ำส้มที่ไม่ได้มาจากกรรมวิธีผลิตน้ำส้มสายชูหมักหรือกลั่น
- ไม่มีกรดกำมะถันหรือกรดแร่อิสระอื่น
- ใส ไม่มีตะกอน ยกเว้นตะกอนตามธรรมชาติของน้ำส้มสายชูหมัก
- ไม่มีหนอนน้ำส้ม และใช้น้ำที่บริโภคได้เป็นส่วนประกอบ
- ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ไม่เกิน 70 มิลลิกรัม และกรดแอล-แอสคอร์บิกไม่เกิน 400 มิลลิกรัม ต่อกิโลกรัม
- แอลกอฮอล์คงเหลือไม่เกินร้อยละ 0.5
- ใช้สีได้เฉพาะน้ำตาลทรายแดงหรือคาราเมล
ข้อสังเกตสำคัญคือข้อที่ห้ามมีกรดน้ำส้มที่ไม่ได้มาจากกรรมวิธีหมักหรือกลั่น ถ้าผู้ผลิตนำกรดน้ำส้มสังเคราะห์มาผสมแล้วขายในชื่อน้ำส้มสายชูกลั่นหรือหมัก สินค้าจะไม่ตรงชนิดตามประกาศ และฉลากก็ทำให้ผู้ซื้อเข้าใจผิด
เกณฑ์คุณภาพน้ำส้มสายชูเทียม
ข้อ 5 กำหนดให้น้ำส้มสายชูเทียมมีกรดน้ำส้มไม่น้อยกว่า 4 กรัมและไม่เกิน 7 กรัมต่อ 100 มิลลิลิตร ที่ 27 องศาเซลเซียส มีเกณฑ์สารหนู ตะกั่ว ทองแดงและสังกะสี และเหล็กเท่ากับน้ำส้มสายชูหมักและกลั่น ต้องใส ไม่มีตะกอน ไม่มีกรดกำมะถันหรือกรดแร่อิสระ ห้ามเติมสี ห้ามแต่งกลิ่นหรือรส และใช้น้ำที่บริโภคได้
ข้อ 6 ห้ามขายน้ำส้มสายชูหรือผลิตภัณฑ์กรดน้ำส้มโดยแสดงข้อความว่า “น้ำส้มสายชูเข้มข้น” หรือข้อความที่มีความหมายทำนองเดียวกัน และข้อ 7 กำหนดว่ากรดน้ำส้มที่จะขายเป็นน้ำส้มสายชูเทียมต้องเจือจางให้ได้คุณภาพตามข้อ 5 ก่อน
เรื่องที่ผู้ผลิตต้องทำตามนอกจากเกณฑ์คุณภาพ
ข้อ 8 ถึงข้อ 10 ของประกาศผูกผู้ผลิตและผู้นำเข้าไว้กับประกาศอีก 3 เรื่อง คือ วิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร ภาชนะบรรจุ และฉลากอาหาร ในทางปฏิบัติแปลว่าผู้ผลิตต้องมีสถานที่ผลิตที่ได้รับอนุญาตและผ่านหลักเกณฑ์วิธีการผลิตที่ดี ใช้ขวดหรือแกลลอนที่เหมาะกับอาหาร (ดู ภาชนะบรรจุอาหารพลาสติกต้องผ่านเกณฑ์อะไร) และติดฉลากภาษาไทยให้ครบ อ่านรายละเอียดเรื่องฉลากได้ใน ฉลากอาหารที่ถูกต้องตาม อย. ต้องมีอะไรบ้าง
ขั้นตอนเตรียมตัวถ้าจะผลิตน้ำส้มสายชูขาย
- เลือกชนิดให้ตรงกับกรรมวิธีจริง ถ้าใช้กรดน้ำส้มเจือจาง ต้องเป็นน้ำส้มสายชูเทียม ห้ามเรียกว่ากลั่นหรือหมัก
- เตรียมสถานที่ผลิต ให้ได้รับอนุญาตผลิตอาหาร ดูแนวทางได้ที่ บริการขออนุญาตสถานที่
- คุมแหล่งกรดน้ำส้มและน้ำ ให้เป็นเกรดสำหรับอาหาร และมีเอกสารจากผู้จำหน่าย
- ส่งตรวจวิเคราะห์ ปริมาณกรดน้ำส้ม โลหะหนักตามประกาศ กรดแร่อิสระ และค่าอื่นที่เกี่ยวข้องกับชนิดที่เลือก
- ทำฉลาก ให้ชื่อชนิดตรงกับผลวิเคราะห์ และไม่ใช้คำว่า “น้ำส้มสายชูเข้มข้น”
- ยื่นขอเลขสารบบอาหาร ก่อนวางจำหน่าย และควบคุมคุณภาพทุกล็อต
ร้านอาหารและผู้ซื้อเลือกน้ำส้มสายชูอย่างไร
อินโฟกราฟิกของกองพัฒนาศักยภาพผู้บริโภค อย. แนะนำให้อ่านฉลากก่อนซื้อ ฉลากต้องมีข้อความภาษาไทย ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาตรสุทธิ ส่วนประกอบสำคัญ และวันที่ควรบริโภคก่อนหรือหมดอายุ น้ำส้มสายชูต้องใส ไม่มีตะกอน และสำหรับน้ำส้มสายชูเทียมควรมีข้อความแสดงปริมาณกรดน้ำส้ม 4–7% อย. ยังแนะนำให้สังเกตพริกดองก่อนปรุง ถ้าน้ำส้มเหนือพริกขุ่น เนื้อพริกซีดขาวและเปื่อยยุ่ย ไม่ควรกิน
สำหรับร้านที่ซื้อเป็นแกลลอน ควรซื้อจากผู้ขายที่มีที่ตั้งชัดเจนตามคำแนะนำของ อย. และเก็บใบเสร็จหรือข้อมูลผู้ขายไว้ หากพบสินค้าน่าสงสัย แจ้งสายด่วน อย. 1556
คำถามที่พบบ่อย
น้ำส้มสายชูกลั่นคืออะไร
ตามประกาศฉบับที่ 204 น้ำส้มสายชูกลั่นได้จากการหมักแอลกอฮอล์กลั่นเจือจางด้วยเชื้อน้ำส้มสายชู หรือหมักแล้วกลั่น หรือนำน้ำส้มสายชูหมักมากลั่น และต้องมีกรดน้ำส้มไม่น้อยกว่า 4 กรัมต่อ 100 มิลลิลิตร
น้ำส้มสายชูกลั่นกับน้ำส้มสายชูเทียมต่างกันอย่างไร
น้ำส้มสายชูกลั่นได้กรดน้ำส้มจากการหมัก ส่วนน้ำส้มสายชูเทียมได้จากการเจือจางกรดน้ำส้ม ต้องมีกรดน้ำส้ม 4 ถึง 7 กรัมต่อ 100 มิลลิลิตร และห้ามเติมสี กลิ่น หรือรส
ผลิตน้ำส้มสายชูขายต้องขอ อย. ไหม
ต้อง น้ำส้มสายชูเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน ผู้ผลิตต้องผลิตในสถานที่ที่ได้รับอนุญาต ผ่านเกณฑ์คุณภาพตามชนิด ติดฉลากถูกต้อง และมีเลขสารบบอาหารก่อนจำหน่าย
ขายในชื่อน้ำส้มสายชูเข้มข้นได้ไหม
ไม่ได้ ข้อ 6 ของประกาศห้ามขายน้ำส้มสายชูหรือผลิตภัณฑ์กรดน้ำส้มโดยแสดงข้อความว่าน้ำส้มสายชูเข้มข้นหรือข้อความที่มีความหมายทำนองเดียวกัน
น้ำส้มสายชูกลั่นใส่สีได้ไหม
ใช้ได้เฉพาะน้ำตาลทรายแดงหรือคาราเมลสำหรับน้ำส้มสายชูหมักและกลั่น ส่วนน้ำส้มสายชูเทียมห้ามเติมสีใด ๆ
ให้ Livilution ช่วยขอ อย. น้ำส้มสายชู
Livilution Consult มีประสบการณ์ 6 ปี ในงานขอ อย. อาหาร เราช่วยตรวจว่าสูตรและกรรมวิธีเข้าชนิดน้ำส้มสายชูแบบไหน เตรียมสถานที่ผลิต วางแผนส่งตรวจวิเคราะห์ ตรวจฉลาก และยื่นคำขอ ดูรายละเอียดได้ที่ บริการขอ อย. อาหาร
ส่งกรรมวิธีผลิตหรือรูปฉลากน้ำส้มสายชูมาให้เราช่วยประเมินเบื้องต้น ผ่าน แบบฟอร์มติดต่อ หรือ LINE @liviconsult หรือโทร 098-525-4415
แหล่งอ้างอิง
- ข่าวแจก อย. ฉบับที่ 17 ปีงบประมาณ 2570 (3 พ.ย. 2569): pr.moph.go.th
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 204) พ.ศ. 2543 เรื่อง น้ำส้มสายชู (ฉบับภาษาอังกฤษ): exfood.fda.moph.go.th
- กองอาหาร อย. หน้ากฎหมายอาหาร ฉบับที่ 204 และหมวดน้ำส้มสายชู: food.fda.moph.go.th / f2-vinegar
- กองพัฒนาศักยภาพผู้บริโภค อย. อินโฟกราฟิกน้ำส้มสายชู: dis.fda.moph.go.th
ข้อมูล ณ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
